از تاریخ‌نگاری تا جنگ شناختی؛ روایتی از خدمات سردار شهید نائینی در مرکز اسناد دفاع مقدس و سخنگویی سپاه

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آگاه، سردار سرتیپ دوم علی‌محمد نائینی، سخنگوی فقید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که بامداد جمعه ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی به شهادت رسید، پیش از این مسئولیت‌های کلیدی از جمله ریاست مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس و سپس سخنگویی و معاونت روابط عمومی کل سپاه را بر عهده داشت. آنچه در این دو دوره برجسته می‌شود، تلاش ایشان برای تبدیل «اسناد تاریخی» به «ابزار جنگ شناختی» و شکل‌دهی به روایت رسمی از قدرت دفاعی کشور است.

مرکز اسناد دفاع مقدس؛ از آرشیو تا اتاق فکر روایت‌ها

سردار نائینی در دوره مسئولیت خود در مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳)، رویکرد این نهاد را از یک مرکز صرفاً آرشیوی به پایگاهی برای تبیین و پاسخ به شبهات تحول بخشید.

بزرگترین پروژه تاریخ شفاهی: از مهم‌ترین اقدامات ایشان در این دوره، ثبت و ضبط تاریخ شفاهی ۴۰۰ نفر از فرماندهان شاخص و مدیران ارشد دوران دفاع مقدس و همچنین ۲ هزار نفر از فرماندهان گردان‌های رزمی بود. این پروژه عظیم که با برگزاری بیش از ۲ هزار و ۶۱۷ جلسه و ثبت ۴ هزار ساعت گفتگوی تصویری انجام شد، به عنوان یک سپر دفاعی در برابر تحریف تاریخ جنگ توسط دشمن عمل کرد.

رونمایی از ۲۳۳ اثر پژوهشی: در دوران مدیریت وی، مرکز به یکی از پرتولیدترین مراکز پژوهشی کشور تبدیل شد و طی یک مراسم، ۲۳۳ اثر پژوهشی، اسنادی و صوتی جدید شامل ۵۱ جلد کتاب و ۱۴۲ کتاب سندی رونمایی گردید.

هوشمندسازی گنجینه دفاع مقدس: سردار نائینی با راه‌اندازی سامانه جامع هوشمند و گویاسازی ۷۰ درصد از آثار مرکز، زمینه دسترسی سریع به اسناد صوتی و تصویری را برای استفاده در عرصه‌های رسانه‌ای و جنگ شناختی فراهم آورد.

بسط به جبهه مقاومت: وی با تعریف حدود ۲۰۰ پروژه در حوزه «ادبیات اجتماعی جنگ» و ورود به موضوع جبهه مقاومت، مرکز اسناد را از یک نهاد تاریخ‌نگار به نهادی برای الگوسازی از دفاع مقدس در مدیریت جنگ‌های آینده تبدیل کرد.

تحلیل راهبردی اقدامات سردار نائینی در مرکز اسناد دفاع مقدس

۱. تبدیل «اسناد» به «سلاح» در جنگ روایت‌ها

پیش از مدیریت سردار نائینی، مرکز اسناد عمدتاً نقش یک آرشیو و بایگانی تاریخی را ایفا می‌کرد. ایشان با درک این نکته که «دشمن در حال تحریف دفاع مقدس است»، رویکردی تهاجمی اتخاذ کرد:

از توصیف به تبیین: تمرکز صرف بر ثبت وقایع را به سمت «تبیین چرایی‌ها» و «پاسخ به شبهات» برد. این تغییر رویکرد، مرکز را از یک نهاد تاریخی به یک پایگاه اعتبارسنجی روایت‌ها تبدیل کرد.

ساخت روایت مرجع: با راه‌اندازی بزرگترین پروژه تاریخ شفاهی (۴۰۰ فرمانده ارشد و ۲۰۰۰ فرمانده گردان)، عملاً «لایه اول روایت» را از حافظه فرماندهان اصلی استخراج کرد تا از شکل‌گیری روایت‌های جعلی در آینده جلوگیری کند. این کار، یک سپر دفاعی در برابر جنگ شناختی بود.

۲. هوشمندسازی؛ از گنجینه راکد به پایگاه داده پویا

یکی از نقاط ضعف مراکز اسناد در ایران، عدم دسترسی سریع و طبقه‌بندی شده به اطلاعات بود. نائینی با راه‌اندازی سامانه جامع هوشمند و گویاسازی ۷۰ درصد آثار، گام بلندی در جهت:

تولید محتوای سریع: امکان استفاده از اسناد صوتی و تصویری برای تولید محتوای رسانه‌ای در لحظه را فراهم کرد.

 پشتیبانی از جنگ شناختی: این هوشمندسازی، به سپاه اجازه می‌داد در مواجهه با روایت‌های دشمن، ظرف چند دقیقه سند معتبر و مستند از آن دوران را استخراج و به میدان بیاورد.

۳. بسط موضوعی؛ از «جنگ تحمیلی» به «جبهه مقاومت»

سردار نائینی با تعریف ۲۰۰ پروژه در حوزه «ادبیات اجتماعی جنگ» و ورود به موضوع جبهه مقاومت، مرکز را از یک نهاد «تاریخ‌نگار» به یک نهاد «آینده‌پژوه» تبدیل کرد. این اقدام نشان می‌داد که او دفاع مقدس را نه یک دوره منقضی، بلکه الگویی برای مدیریت جنگ‌های آینده (به ویژه جنگ‌های نیابتی و نامتقارن) می‌دید.

۴. نهادینه‌سازی «فرهنگ تکریم» در مقابل «فراموشی»

ایجاد سنت «یادها و نام‌ها» و تقدیر از راویان و فرماندهان، یک اقدام نمادین اما عمیقاً راهبردی بود. تحلیل این اقدام:

جلوگیری از فاصله نسلی: با زنده نگه داشتن حلقه ارتباطی میان فرماندهان کهنسال و نسل جوان پژوهشگر، از گسست در انتقال تجربه جلوگیری کرد.

انگیزه‌سازی برای راویان: ثبت خاطرات فرماندهان، زمانی موفق است که راوی احساس کند صدایش «شنیده می‌شود» و «تکریم» می‌گردد. این رویکرد، ضریب موفقیت پروژه‌های تاریخ شفاهی را به شدت افزایش داد.

۵. زمینه‌سازی برای مسئولیت‌های بعدی (سخنگویی)

تحلیل اقدامات او در مرکز اسناد، نشان می‌دهد که این دوره، عملاً یک کارگاه عملیاتی برای نقش بعدی ایشان به عنوان سخنگو بود:

تسلط به تاریخ نظامی: شناخت عمیق از جزئیات عملیات‌ها و ساختار فرماندهی، به او در تحلیل عملیات‌های وعده صادق و پاسخ به سوالات رسانه‌ای قدرت می‌بخشید.

پرورش نیروی انسانی: تربیت نیروهای متخصص در حوزه روایت و تاریخ شفاهی در این مرکز، بعدها به عنوان هسته‌های اصلی روابط عمومی سپاه در ساختارهای جدید به کار گرفته شدند.

سخنگویی سپاه؛ معماری روایت در میدان جنگ شناختی

سردار نائینی از سال ۱۴۰۳ با حکم سرلشکر حسین سلامی به عنوان سخنگو و معاون روابط عمومی کل سپاه منصوب شد. در این دوره، ایشان با درک اولویت جنگ روایت‌ها، دست به تغییرات ساختاری و راهبردی زد.

راه‌اندازی «اتاق جنگ» روابط عمومی: در اکتبر ۲۰۲۵، سردار نائینی از اتاق جنگ و استودیوی جدید روابط عمومی سپاه رونمایی کرد. او این اقدام را «ابزاری برای مقابله با جنگ روایت‌ها و شکل‌دهی به افکار عمومی» توصیف کرد و بر ضرورت رویکرد تهاجمی در جنگ شناختی تأکید داشت.

روایت عملیات وعده صادق: ایشان به عنوان صدای رسمی سپاه، روایت‌گر اصلی عملیات‌های وعده صادق ۲، ۳ و ۴ بود. پس از جنگ ۱۲ روزه، وی اعلام کرد که ایران ۲۲ موج از حملات موشکی را با موفقیت انجام داده و «افسانه شکست‌ناپذیری پدافند اسرائیل» را در هم شکسته است.

آخرین مصاحبه و شهادت: ساعاتی پیش از شهادت، سردار نائینی در آخرین گفتگوی خود تأکید کرد که «تولید موشکی ایران بدون وقفه ادامه دارد» و پاسخ ایران به حملات دشمن شامل «شگفتی‌هایی» خواهد بود.

از ثبت تاریخ تا ساختن روایت

تحلیلگران بر این باورند که آنچه سردار نائینی را در میان فرماندهان سپاه متمایز می‌ساخت، پیوند عمیق میان تخصص در تاریخ دفاع مقدس و توانمندی در جنگ شناختی بود. تجربه او در مرکز اسناد، زیرساخت مستند و تحلیلی مورد نیاز برای سخنگویی در شرایط بحرانی را فراهم آورد و او را به یکی از معماران اصلی روایت‌های سپاه در مواجهه با تهدیدات ترکیبی دشمن تبدیل کرد.

شهید نائینی در کنار سردارانی، چون شهید سلامی، حاجی زاده، پاکپور و... به خدمت پرداخت.

در ادامه برخی از فعالیت‌های این شهید بزرگوار تیتروار بیان می‌شود:

- تحصیلات

۱) کارشناسی علوم تربیتی

۲) کارشناسی ارشد مدیریت دفاعی

۳) دکتری مدیریت راهبردی

۴) عضو هیات علمی دانشگاه

۲- مسئولیت‌های قبلی

دکتر نائینی بعنوان یکی از مدیران شاخص عرصه فرهنگی و رسانه‌ای، بیش از ۴۰ سال به صورت پیوسته در مسئولیت مختلف فرهنگی، تبلیغی، رسانه‌ای و دانشگاهی نقش آفرین بوده و مسئولیت‌های قبلی وی عبارتند از:

۱) مشاور فرمانده کل سپاه و رئیس مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (۷ سال)

۲) معاون فرهنگی سازمان بسیج (۳ سال)

۳) رئیس دانشکده و پژوهشکده فرهنگی اجتماعی دانشگاه جامع امام حسین ع

۴) معاون فرهنگی نیروی زمینی سپاه (۳ سال)

۵) جانشین معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستادکل نیرو‌های مسلح (۳ سال)

۵) جانشین اداره فرهنگی سپاه (۵ سال

۷) معاون نیروی انسانی نیروی دریایی سپاه (۶ سال)

۸) رئیس ستاد مرکزی بزرگداشت حماسه نهم دی کشور

۹) معاون هماهنگ کننده حوزه نمایندگی ولی فقیه ندسا (۲ سال)

۱۰) مشاور شهردار تهران و قائم مقام معاون فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران (۳ سال)

۱۱) رئیس هیات مدیره بنیاد روایت فتح (۳ سال)

۱۲) رئیس هیات مدیره روزنامه جوان (۳ سال)

۱۳) عضو شورای سیاست گذاری خبرگزاری مهر (۴ سال)

۱۴) عضو شورای سیاستگذاری خبرگزاری فارس (۶ سال)

۱۵) عضو شورای سیاستگذاری خبرگزاری تسنیم (هم اکنون)

۱۶) عضو هیات مدیره سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران (۱۲ سال)

۱۷) ‏عضو شورای راهبردی فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران (۳ سال)

۱۸) رئیس هیات مدیره شرکت ساخت و توسعه فضا‌های فرهنگی تهران (۲ سال)

۱۹) ‏رئیس شورای راهبری مدیریت محلات تهران (۳ سال)

۲۰) عضو شورای اطلاع رسانی شهرداری تهران (۳ سال)

۲۱) عضو شورای فرهنگ عمومی کشور (۴ سال)

۲۲) عضو شورای اجتماعی کشور (۴ سال)

۲۳) عضو کمیسون آینده نگاری و قدرت نرم شورای عالی انقلاب فرهنگی (۶ سال)

۲۴) رئیس سازمان امور خانواده سپاه

۲۵) مشاور رئیس بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس

۲۶) مشاور رئیس مرکز راهبردی سپاه

۲۷) مشاور رئیس پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید سلیمانی

۲۸) معاون روابط عمومی کنگره بزرگداشت ۳۶ هزار شهید استان تهران (۲ سال)

۲۹) ‏عضو کارگروه توسعه فرهنگی اجتماعی شمالغرب و جنوب شرق در وزارت کشور (یک سال)

۳۰) ‏عضو و نایب رئیس هیات مدیره بنیاد ملی خانواده ایرانیان (۷ سال)

۳۱) ‏عضو کمیسون عملیات روانی

۳۲) عضو قرارگاه قدرت نرم

۳۳) ‏عضو شورای فرهنگی بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس

۳۴) ‏عضو شورای راهبردی موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

۳۵) عضو کمیسون عملیات روانی و امور اجتماعی فرماندهی نیروی انتظامی کشور (۱۰ سال)

۳۶) ‏عضو شورای سیاستگذاری تبلیغات دفاعی

۳۷) ‏عضو کمیسیون رسانه در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی

۳۸) عضو و رییس کارگروه تدوین محتوای روایت گری در قرارگاه مرکزی راهیان نور کشور

۳- مسئولیت‌ها در دوران دفاع مقدس

سردار نائینی در دوران دفاع مقدس سابقه ۹۴ ماه حضور در جبهه‌های جنگ داشته و در قرارگاه نجف و قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء (ص) سپاه معاون تبلیغات جبهه و جنگ و ریاست ستاد قرارگاه نجف را برعهده داشته است.

مسئولیت‌های عمده وی در دوران دفاع مقدس عبارتند از:

۱) مسئول روابط عمومی گردان قدر سپاه در پادگان ولی عصر (عج) تهران

۲) مسئول روابط عمومی سپاه در قرارگاه عملیاتی غرب سرپل ذهاب (پادگان ابوذر) در سال اول جنگ

۲) معاون تبلیغات جبهه و جنگ قرارگاه نجف سپاه در دوران دفاع مقدس

۲) معاون روابط عمومی و تبلیغات منطقه دوم و هفتم سپاه در دوران دفاع مقدس

۳) جانشین معاون فرهنگی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء (ص) در دوران دفاع مقدس

۴) رئیس ستاد سپاه چهارم بعثت در دوران دفاع مقدس

۵) رئیس ستاد قرارگاه نجف در دوران دفاع مقدس

۶) دبیر ستاد پشتیبانی جنگ استان غرب کشور در دوران دفاع مقدس

۷) نماینده سپاه در قرارگاه تبادل اسرای عراقی و آزادگان دفاع مقدس

۴- تألیفات و فعالیت‌های علمی

دکتر نائینی حدود ۳۵ سال سابقه تدریس در مقاطع مختلف دانشگاهی همزمان با مسئولیت‌های اجرایی دارد، پژوهش‌ها و تالیف آثار وی عمدتا در حوزه ارتباطات، رسانه، مدیریت فرهنگی، عملیات روانی و جنگ نرم است، رساله دکتری وی با هدایت دکتر محمدباقر ذوالقدر دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در موضوع "الگوی راهبردی جنگ نرم آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران" و با رتبه ممتاز نمره ۷۵ /۱۹، دفاع شده است، حدود ده کتاب تالیفی و ۲۰ مقاله علمی پژوهشی از وی در نشریات مختلف تاکنون منتشر شده است، مهمترین تالیف‌های دکتر نائینی عبارتند از:

۱- تالیف کتاب:

۱) کتاب اصول و مبانی جنگ نرم

۲) ‏کتاب درآمدی بر مدیریت فرهنگی

۳) کتاب آشنایی با سیاستگذاران و مجریان فرهنگی کشور

۴) کتاب تبلیغات و عملیات روانی در دفاع مقدس

۵) کتاب مدیریت و طرح ریزی منابع انسانی

۶) تالیف بیش از ۲۰ کتب درسی برای مراکز آموزشی

۷) ناظر و ارزیابی بیش از ۵۰ مورد کتاب تاریخی و درسی

۲- مقالات

۱) راهبرد‌ها و محور‌های عملیات روانی ج

۲- مقالات

۱) راهبرد‌ها و محور‌های عملیات روانی جمهوری اسلامی در جنگ هشت ساله تحمیلی

۲) ناتوی فرهنگی، کار ویژه آن و راهبرد‌های مقابله

۳) مولفه‌ها و شاخص‌های جنگ نرم از منظر مقام معظم رهبری

۴) نقد و بررسی کتاب؛ چالش‌های هویت در آمریکا

۵) تهدید نرم؛ ابعاد و ویژگی‌ها

۶) ابعاد جنگ نرم در راهبرد امنیت ملی آمریکا

۷) معرفی کتاب؛ رویکرد‌ها و طرح‌های آمریکایی در مورد ایران

۸) مقدمه‌ای بر روش شناسی انقلاب‌های رنگی

۹) امنیت فرهنگی، رویکرد‌ها و نظریه‌ها

۱۰) مبانی ماموریت سپاه در مقابله با جنگ نرم

۱۱) الگوی برآورد اطلاعات راهبردی مبتنی بر فرهنگ اجتماعی

۱۲) مولفه‌ها و شاخص‌های جنگ نرم فرهنگی

۱۳) مولفه‌ها و شاخص‌های میراث معنوی دفاع مقدس

۱۴) عملیات روانی شبکه تلویزیونی فارسی bbc با تاکید بر تحریم‌های اقتصادی

۱۵) بررسی تاثیر فعالیت‌های فرهنگی پایگاه‌های مقاومت در مقابله با تهدیدات نرم

۱۶) الگو‌ها و رهیافت‌های جنگ نرم عرب علیه جمهوری اسلامی ایران

۱۷) مطالعه تطبیقی تهدیدات سه گانه سخت، نیمه سخت و نرم

۱۸) طیف بندی مردم در جنگ شناختی و نقش بازیگران در جنگ هوشمند

۱۹) ارایه الگوی دفاع نرم جمهوری اسلامی ایران بر مبنای گفتمان امام خامنه‌ای

۲۰) بررسی عملکرد بسیج دانشجویی در مقابله با تهدیدات نرم

۲۱) نظریه جنگ هوشمند، رویکرد‌ها و کارکرد‌ها

۲۳) هویت و کارکرد هویتی دفاع مقدس

۲۴) نقد و بررسی کتاب چالش‌های هویت در آمریکا

۲۵) نقد و بررسی کتاب موج سوم دموکراسی

۲- سایر سوابق علمی

۱) عضو کارگروه‌ها و هیات‌های اندیشه ورز در سطوح راهبردی کشور

۲) سابقه حدود ۳۵ سال تدریس در مقاطع مختلف دانشگاهی

۳) استاد راهنما، مشاور و داور حدود یکصد رساله دکتری و پایان نامه ارشد

۴) رئیس شورای علمی راهبری کلان پروژه انقلاب اسلامی در موزه دفاع مقدس (۶ سال)

۵) مدیرت و نظارت بر بیش از ۲۰ پروژه تحقیقاتی برای مراکز تحقیقاتی کشور

۶) ‏کمک در طراحی و اجرای بیش از بیست دوره دانشگاهی در مقطع تحصیلات تکمیلی

۷) مدیر مسئول، سردبیر و عضو تحریریه چهار نشریه تحقیقاتی دانشگاهی

۸) محقق و پژوهشگر برتر و برگزیده در هفته پژوهش در سه دوره

۹) استاد و نویسنده برگزیده نمونه در پنج دوره

۱۰) برگزیده بعنوان مدیر نمونه در جشنواره مالک اشتر

۱۱) کسب رتبه اول و دوم در همایش پاسداران اهل قلم در زمینه دواثر تالیفی

۱۲) ‏عضو گروه آموزشی دوره دکتری مدیریت راهبردی دفاع مقدس (یک سال)

۱۳) عضو هیات اندیشه ورز شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی

۱۴) عضو کمیسون عالی اجتماعی بسیج (یک سال)

۱۵) ‏رئیس شورای راهبردی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (۷ سال)

۱۶) ‏دبیر کل جشنواره دوسالانه انتخاب آثار پژوهشی برتر دفاع مقدس و جبهه مقاومت " جایزه شهید سلیمانی"

۱۷) ‏دبیر کل جشنواره دوسالانه انتخاب کتاب مدافعان حرم" جایزه شهید همدانی"

۱۸) ‏دبیر همایش سالانه قهرمانان خط شکن" فرماندهان گردان‌های رزمی دفاع مقدس"

۱۹) ‏عضو هیات اندیشه ورز سپاه و بسیج

۲۰) عضو کارگروه فرهنگی تدوین برنامه پنجم توسعه کشور

۵- سوابق تدریس در مقطع کارشناسی ارشد

۱) درس مدیریت عملیات روانی

۲) درس طرح ریزی عملیات روانی

۳) درس سناریو نویسی در عملیات روانی

۴) اجرای کارگاه علمی مدیریت عملیات روانی

۵) درس اصول و مبانی جنگ نرم

۶) اجرای کارگاه علمی جنگ نرم

۷) درس آشنایی با سازمان‌های فرهنگی کشور

۸) درس تجزیه و تحلیل دفاع مقدس

۹) درس اصول و مبانی مدیریت

۱۰) درس مدیریت رفتار سازمانی

۱۱) درس مدیریت فرهنگ سازمانی

۱۲) درس مدیریت منابع انسانی

۱۳) درس مبانی و شیوه‌های تبلیغ

۱۴) درس مبانی ارتباطات

۱۵) درس مدیریت افکار عمومی

۱۶) درس تجارب تبلیغی دفاع مقدس

۱۷) درس تکنیک‌های عملیات روانی

۱۸) درس رسانه و افکار عمومی

۱۹) درس مطالعات قدرت نرم

۲۰) درس نظریه‌های ارتباطات

۶- تدریس در مقطع دکتری

۱) درس مدیریت راهبردی فرهنگی

۲) درس مدیریت صنایع فرهنگی

۳) درس طرح ریزی عملیات روانی

۴) درس تجزیه و تحلیل راهبردی دفاع مقدس

۵) درس تهدید شناسی و تهدیدات نرم

۶) درس نظریه‌های ارتباطات و اقناع

۷) درس شیوه‌های تحلیل محتوای پیام‌های ارتباطی

۹) درس مطالعات قدرت و قدرت نرم

انتهای خبر/236216/