زخم شبکه‌های اجتماعی بر نوجوانان کم‌برخوردار عمیق‌تر است

به گزارش سایت «Digital Information World» در یکی از فصل‌های اخیر گزارش رضایت جهانی ۲۰۲۶ که شبکه راه‌حل‌های توسعه پایدار سازمان ملل متحد با همکاری دانشگاه «آکسفورد» منتشر کرده است، استفاده مشکل‌ساز از رسانه‌های اجتماعی (problematic social media use) و چگونگی ارتباط آن با رفاه نوجوانان با پیشینه‌های مختلف اجتماعی-اقتصادی بررسی شده است.

در این بررسی، ۴۳ کشور در شش منطقه وسیع شامل آنگلو-سلتیک، قفقاز-دریای سیاه، اروپای مرکزی و شرقی، مدیترانه، نوردیک و اروپای غربی مطالعه شده‌اند. این مناطق عمدتاً کشور‌های اروپایی و نواحی همجوار آنها را در بر می‌گیرد. بر پایه داده‌های بیش از ۳۳۰ هزار جوان، الگوی روشن و ثابتی مشاهده شده است که سطح بالاتر استفاده مشکل‌ساز از رسانه‌های اجتماعی با رفاه پایین‌تر ارتباط دارد. نوجوانانی که استفاده مشکل‌ساز بیشتری گزارش می‌کنند، معمولاً شکایات روان‌شناختی بیشتری مانند احساس افسردگی، عصبی بودن، تحریک‌پذیری یا مشکل در خواب را تجربه می‌کنند. همچنین سطح رضایت از زندگی در میان آنها پایین‌تر است؛ شاخصی که نشان می‌دهد افراد تا چه اندازه زندگی خود را مثبت ارزیابی می‌کنند.

این الگو در همه کشور‌های مورد مطالعه دیده می‌شود، اما شدت آن از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. این وضعیت در کشور‌های آنگلو-سلتیک مانند بریتانیا و ایرلند بارزتر است و در منطقه قفقاز-دریای سیاه نسبتاً ضعیف‌تر مشاهده می‌شود.

پیشینه اجتماعی-اقتصادی اهمیت دارد

موضوع تنها به جغرافیا محدود نمی‌شود. در سطح جهانی، نوجوانانی که در خانواده‌های کم‌برخوردارتر زندگی می‌کنند، در مقایسه با همسالان برخوردارتر خود بیشتر در معرض پیامد‌های منفی استفاده مشکل‌ساز از رسانه‌های اجتماعی قرار دارند. این یافته نشان می‌دهد که وضعیت اجتماعی-اقتصادی، که به منابع مادی و اجتماعی یک خانوار مانند درآمد و شرایط زندگی اشاره دارد، در شکل‌گیری خطر‌ها و فرصت‌هایی که جوانان در محیط‌های آنلاین تجربه می‌کنند نقش دارد.

نکته قابل توجه این است که این نابرابری‌ها به‌ویژه هنگام بررسی رضایت از زندگی آشکارتر است. تفاوت میان گروه‌های اجتماعی-اقتصادی درباره شکایات روان‌شناختی کمتر دیده می‌شود، اما در نحوه ارزیابی کلی نوجوانان از زندگی‌شان بسیار واضح‌تر و پایدارتر است. یکی از توضیح‌های احتمالی این است که رضایت از زندگی نسبت به مقایسه‌های اجتماعی حساس‌تر است. رسانه‌های اجتماعی نوجوانان را در معرض معیار‌های سنجش دائمی قرار می‌دهد و این امر می‌تواند تفاوت در فرصت‌ها و منابع را تشدید کند.

در عین حال، این الگو‌ها در همه مناطق یکسان نیست. برای نمونه، تفاوت‌های اجتماعی-اقتصادی در شکایات روان‌شناختی در بیشتر مناطق از جمله کشور‌هایی مانند فرانسه، اتریش و بلژیک معمولاً در سطح متوسط قرار دارد، اما در کشور‌های آنگلو-سلتیک مانند اسکاتلند و ولز بیشتر مشاهده می‌شود. در مقابل، شکاف‌های اجتماعی-اقتصادی در رضایت از زندگی در بیشتر مناطق دیده می‌شود، هرچند این شکاف‌ها در کشور‌های مدیترانه‌ای مانند ایتالیا، قبرس و یونان معمولاً ضعیف‌تر است.

تغییر الگو‌ها در طول زمان

میان سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲، ارتباط میان استفاده مشکل‌ساز از رسانه‌های اجتماعی و رفاه پایین نوجوانان قوی‌تر شده است. این روند نشان می‌دهد که خطر‌های مرتبط با این نوع استفاده در سال‌های اخیر افزایش یافته است. این وضعیت احتمالاً بازتاب نقش پررنگ‌تر فناوری‌های دیجیتال در زندگی روزمره جوانان، به‌ویژه در دوران و پس از همه‌گیری کووید-۱۹ است. این تشدید تقریباً همه گروه‌های اجتماعی-اقتصادی را در بیشتر مناطق به شیوه‌ای مشابه تحت تأثیر قرار داده است. به بیان دیگر، با وجود تداوم نابرابری‌ها، در این دوره زمانی شکاف‌ها گسترده‌تر نشده است.

تجربه نوجوانان از دنیای دیجیتال یکسان نیست

در بسیاری از بحث‌ها درباره رسانه‌های اجتماعی و سلامت روان، نوجوانان به‌عنوان یک گروه جمعیتی یکدست در نظر گرفته می‌شوند. با این حال، یافته‌ها تصویر پیچیده‌تری را نشان می‌دهد. استفاده مشکل‌ساز از رسانه‌های اجتماعی در همه کشور‌ها با رفاه پایین‌تر ارتباط دارد، اما واقعیت‌های اجتماعی این اثرات را شکل می‌دهد. شدت و نوع این اثرات به محل زندگی نوجوانان و منابع در دسترس آنها بستگی دارد. همه نوجوانان به یک اندازه برای مقابله با فشار‌های آن آمادگی ندارند. درک این تفاوت‌ها برای طراحی سیاست‌هایی که هم مؤثر و هم عادلانه باشد ضروری است تا اطمینان حاصل شود که مداخلات به نوجوانانی می‌رسد که در برابر خطر‌های دیجیتال آسیب‌پذیرتر هستند.

انتهای خبر/245650/