۳ مانع بزرگ در مسیر تجاری‌سازی فناوری‌های نفتی/ تغییر نگاه مدیران شرط تکمیل زنجیره ارزش در صنعت پتروشیمی

به گزارش خبرنگار آگاه، در شرایطی که تحولات سال‌های اخیر بار دیگر اهمیت فناوری، نوآوری و توسعه دانش بومی را در افزایش قدرت اقتصادی و صنعتی کشور نمایان کرده است، تمام جامعه علمی کشور معتقدند تکمیل زنجیره ارزش در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی بدون ایجاد پیوندی مؤثر میان دانشگاه، پژوهش و صنعت امکان‌پذیر نخواهد بود. در همین راستا، سعید ساویز، رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی  آگاه به تشریح مهم‌ترین موانع توسعه فناوری در صنعت نفت و راهکار‌های بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌های تخصصی برای تجاری‌سازی دانش فنی پرداخت.

وی با تأکید بر اینکه کشور از نظر منابع انسانی و ظرفیت‌های علمی با کمبود مواجه نیست، اظهار کرد: ایران از دانشگاه‌های توانمند، استادان متخصص، پژوهشگاه‌های باسابقه و نیرو‌های جوان و خلاق برخوردار است، اما مسئله اصلی این است که خروجی این ظرفیت‌ها به صنعت منتقل نمی‌شود و در بسیاری از موارد میان تولید دانش و استفاده صنعتی از آن فاصله‌ای طولانی و پرهزینه وجود دارد.

چرخه تحقیق و توسعه در کشور با مشکلات ساختاری مواجه است

ساویز با اشاره به اینکه ریشه بسیاری از مشکلات حوزه فناوری در ساختار تحقیق و توسعه کشور نهفته است، گفت: ما در حوزه تحقیق و توسعه با اشکالات بنیادینی مواجه هستیم که اجازه نمی‌دهد دستاورد‌های علمی کشور به محصول، فناوری و ارزش اقتصادی تبدیل شود. اگر بخواهیم به سمت تکمیل زنجیره ارزش در صنعت نفت و پتروشیمی حرکت کنیم، ابتدا باید مشکلات چرخه تحقیق و توسعه را بشناسیم و برای اصلاح آنها برنامه‌ریزی کنیم. بدون حل این مسائل، حتی بهترین ظرفیت‌های دانشگاهی نیز نمی‌توانند به نتایج مطلوب در صنعت منجر شوند.

مدیران باید نگاه خود به تحقیق و توسعه را تغییر دهند

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت نخستین و مهم‌ترین مانع توسعه فناوری را نوع نگاه مدیران به مقوله تحقیق و توسعه دانست و تصریح کرد: متأسفانه هنوز در بخشی از نظام مدیریتی کشور، تحقیق و توسعه به عنوان یک فعالیت جانبی، تشریفاتی یا فانتزی تلقی می‌شود. این نگاه بزرگ‌ترین مانع در مسیر رشد فناوری‌های بومی است.

وی ادامه داد: برخی مدیران تصور می‌کنند تحقیق و توسعه صرفاً به معنای انتشار چند مقاله علمی، برگزاری چند نشست تخصصی یا تعریف تعدادی پروژه دانشگاهی است؛ در حالی که فلسفه وجودی تحقیق و توسعه، حل مسائل واقعی صنعت و رساندن فناوری به مرحله بهره‌برداری اقتصادی است.

ساویز با اشاره به مفهوم سطوح آمادگی فناوری یا TRL گفت: هر فناوری از یک ایده اولیه یا یک دستاورد آزمایشگاهی آغاز می‌شود و باید مرحله به مرحله مسیر بلوغ خود را طی کند تا در نهایت به یک فناوری تجاری و قابل استفاده در صنعت تبدیل شود. در ادبیات توسعه فناوری، این مسیر از سطح یک آغاز شده و تا سطح ۹ ادامه پیدا می‌کند. در سطح نخست با یک ایده یا فرمول علمی مواجه هستیم، اما در سطح نهم فناوری به مرحله تجاری‌سازی و بهره‌برداری صنعتی رسیده است. مدیران تحقیق و توسعه باید مسئولیت هدایت این مسیر را بر عهده بگیرند و تا رسیدن فناوری به مرحله نهایی از آن حمایت کنند.

فناوری‌های بومی پس از بلوغ با مقاومت‌های سازمان‌یافته مواجه می‌شوند

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت دومین مانع توسعه فناوری را مقاومت‌هایی دانست که در برابر فناوری‌های داخلی شکل می‌گیرد و گفت: در بسیاری از موارد زمانی که یک فناوری داخلی به مرحله اثبات کارایی و بلوغ می‌رسد، با موانع و مقاومت‌هایی روبه‌رو می‌شود که اجازه ورود آن به بازار را نمی‌دهند.

ساویز افزود: در حوزه‌های مختلف از جمله مواد شیمیایی، تجهیزات صنعتی و فناوری‌های تخصصی، منافع اقتصادی گسترده‌ای حول واردات شکل گرفته است و طبیعی است که برخی جریان‌ها تمایل نداشته باشند فناوری‌های داخلی جایگزین محصولات وارداتی شوند.

وی تصریح کرد: زمانی که یک فناوری در آزمایشگاه توسعه پیدا می‌کند و قابلیت‌های آن اثبات می‌شود، باید سازوکار‌هایی وجود داشته باشد که از آن در برابر این فشار‌ها و مقاومت‌ها حمایت کند؛ در غیر این صورت بسیاری از پروژه‌های ارزشمند کشور پیش از رسیدن به مرحله تجاری‌سازی متوقف می‌شوند.

ورود افراد غیرمتخصص به حوزه پژوهش، اعتماد به فناوری را تضعیف می‌کند

ساویز، سومین مانع مهم در مسیر توسعه فناوری را ورود افراد فاقد صلاحیت تخصصی به حوزه تحقیق و توسعه دانست و گفت: در برخی موارد شاهد ورود افرادی به حوزه پژوهش و فناوری هستیم که نه بر اساس شایستگی علمی بلکه بر پایه روابط و حمایت‌های بیرونی در جایگاه‌های تصمیم‌گیری یا اجرایی قرار گرفته‌اند.

وی ادامه داد: زمانی که یک فناوری پیش از طی کامل مراحل تحقیق، آزمایش و اعتبارسنجی وارد مرحله صنعتی می‌شود، احتمال شکست آن افزایش می‌یابد. چنین شکست‌هایی تنها به همان پروژه آسیب نمی‌زند، بلکه اعتماد صنعت به فناوری‌های داخلی را نیز کاهش می‌دهد.

پژوهشگاه‌های نفتی باید از فضای سیاسی فاصله بگیرند

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با تأکید بر نقش پژوهشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در توسعه فناوری اظهار کرد: اگر قرار است پژوهشگاه صنعت نفت و سایر مراکز پژوهشی نقش مؤثرتری در توسعه فناوری و تکمیل زنجیره ارزش ایفا کنند، باید از مداخلات سیاسی فاصله بگیرند.

وی افزود: یکی از آسیب‌هایی که طی سال‌های گذشته به برخی مراکز پژوهشی وارد شده، انتصاب مدیران بر اساس ملاحظات سیاسی به جای معیار‌های علمی و تخصصی بوده است. مدیریت تحقیق و توسعه نیازمند تجربه، تخصص و نگاه بلندمدت است و نمی‌توان آن را با رویکرد‌های سیاسی اداره کرد.

توسعه فناوری با مدیریت کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست

ساویز با تأکید بر ماهیت بلندمدت فعالیت‌های تحقیق و توسعه گفت: توسعه فناوری یک فرآیند زمان‌بر است و در بسیاری از موارد ممکن است رساندن یک فناوری از مراحل اولیه تا سطح تجاری‌سازی بین هشت تا دوازده سال زمان نیاز داشته باشد. هنگامی که با هر تغییر مدیریتی، پروژه‌ها متوقف می‌شوند یا اولویت‌ها تغییر می‌کند، عملاً امکان شکل‌گیری فناوری‌های راهبردی از بین می‌رود.

رئیس امور پژوهش و توسعه شرکت مهندسی و توسعه نفت، تصریح کرد: هیچ فناوری مهمی در سه یا چهار سال به نتیجه نمی‌رسد. با این حال در بسیاری از موارد هر مدیر جدید ترجیح می‌دهد برنامه‌های مدیر قبلی را کنار بگذارد و مسیر تازه‌ای را آغاز کند. این رویکرد باعث از بین رفتن سرمایه‌های علمی و اتلاف منابع کشور می‌شود.

انتهای خبر/255425/