چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
الأربعاء ٠٨ جمادی‌الثانیه ١٤٤٨
Wednesday 18 November 2026
متن خبر

وزیر اسبق علوم: مدل کسب‌وکار دانشگاه‌ها و نظام تأمین مالی باید متحول شود/ پایان یکسان‌سازی آیین‌نامه‌ها

چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
وزیر اسبق علوم: مدل کسب‌وکار دانشگاه‌ها و نظام تأمین مالی باید متحول شود/ پایان یکسان‌سازی آیین‌نامه‌ها
وزیر اسبق علوم، تحقیقات و فناوری با بیان اینکه آینده آموزش عالی از دیروز آغاز شده است، بر ضرورت بازاندیشی در معماری نهادی، اقتصادی و حکمرانی دانشگاه‌ها تأکید کرد و گفت: دانشگاه‌های کشور باید از ساختاری متمرکز و همگون به نظامی متنوع، شبکه‌ای، مأموریت‌گرا، رقابت‌پذیر و سازگار با تحولات جهانی تبدیل شوند.

به گزارش خبرنگار آگاه، جعفر توفیقی، وزیر اسبق علوم، تحقیقات و فناوری، در دومین کنفرانس ملی «دانشگاه آینده در گذر تحول دیجیتال» با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره آینده آموزش عالی اظهار کرد: اصلی‌ترین کلیدواژه‌های نظام علم و فناوری در گذشته، حال و آینده در سخنرانی‌های این کنفرانس مطرح شد و جای خوشحالی است که یک گفتمان و اجماع ملی میان جامعه مدیران، سیاست‌گذاران و جامعه علمی درباره این موضوع در حال شکل‌گیری است؛ چراکه این اجماع، مقدمه هر تحول در کشور است.

وی با گرامیداشت یاد و خاطره شهید خرازی و دیگر شهدای کشور گفت: در سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۲ که معاون آموزشی وزارت علوم بودم، شاهد تلاش‌های شهید خرازی برای راه‌اندازی و استانداردسازی رشته علوم شناختی، جذب اعضای هیئت علمی و پیگیری امور پژوهشکده علوم شناختی بودم. ایشان با وجود مسئولیت‌های سنگین، شخصاً به وزارت علوم مراجعه می‌کردند و مسائل مربوط به این حوزه را با جدیت دنبال می‌کردند.

توفیقی افزود: در دوره معاونت آموزشی وزارت علوم، علاقه و جدیت شهید خرازی را در راه‌اندازی دانشگاه مهرالبرز نیز شاهد بودم. یاد ایشان و همه شهدای گرانقدر جنگ‌های ظالمانه اخیر گرامی باد.

وزیر اسبق علوم با قدردانی از دانشگاه مهرالبرز برای برگزاری دومین دوره این کنفرانس ادامه داد: برگزاری سخنرانی‌ها، کارگاه‌ها و ارائه مقالات در این رویداد می‌تواند سطح آگاهی جامعه و جامعه علمی را افزایش دهد، افق‌ها و پنجره‌های جدیدی را پیش روی ما باز کند و کشور را برای ورود به مسیر تحول آماده سازد.

وی با بیان اینکه آینده از گذشته آغاز شده است، گفت: وقتی درباره آینده صحبت می‌کنیم، معمولاً به پنج سال آینده و اتفاقاتی که قرار است رخ دهد توجه داریم؛ اما واقعیت این است که آینده‌ای که امروز درباره آن صحبت می‌کنیم، از دیروز آغاز شده، امروز ادامه دارد و هر روز نیز با شتاب بیشتری پیش می‌رود.

توفیقی تصریح کرد: کاری که باید انجام دهیم این است که با این تحول همراه شویم، امکانات خود را بسیج کنیم و با همکاری یکدیگر اجازه ندهیم از این جریان عقب بمانیم. نباید منتظر باشیم آینده از راه برسد؛ آینده همین امروز در حال شکل‌گیری است. دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه مهرالبرز نیز از جمله دانشگاه‌هایی هستند که از مدتی قبل حرکت در این مسیر را آغاز کرده‌اند.

ضرورت بازنگری در مدل کسب‌وکار دانشگاه‌ها

وی با اشاره به تحولات فناوری، اقتصاد، جامعه و مناسبات بین‌الملل اظهار کرد: این تحولات ما را ناگزیر می‌کند در برخی مؤلفه‌های نظام علمی، از جمله تأمین مالی و رقابت، بازاندیشی کنیم. تجربه نشان داده است که دولت به‌تنهایی نمی‌تواند تأمین‌کننده کامل منابع مالی دانشگاه‌ها باشد؛ بنابراین دانشگاه‌ها باید در مدل‌های کسب‌وکار خود تجدیدنظر کنند.

وزیر اسبق علوم افزود: اقتصاد شبکه‌ای و تحول دیجیتال می‌تواند مدل کسب‌وکار دانشگاه‌ها را متحول کند. دانشگاه‌ها دارایی‌های آموزشی، پژوهشی و فناورانه ارزشمندی دارند، اما خدمات آموزشی آن‌ها عمدتاً در اختیار تعداد محدودی از دانشجویان حاضر در فضای فیزیکی دانشگاه قرار می‌گیرد، دستاوردهای پژوهشی بیشتر به انتشار مقاله محدود می‌شود و بسیاری از دستاوردهای فناورانه نیز به ثبت اختراع می‌انجامد، اما تجاری نمی‌شود.

توفیقی ادامه داد: در اقتصاد شبکه‌ای، خدمات آموزشی دانشگاه‌ها می‌تواند در معرض دید میلیون‌ها متقاضی قرار گیرد، خدمات پژوهشی در اختیار طیف گسترده‌ای از سازمان‌ها و شرکت‌ها قرار داده شود و دستاوردهای فناورانه نیز به هزاران صنعت، شرکت دانش‌بنیان و مجموعه مختلف ارائه شود. از این مسیر، خدمات علمی و فناوری و همچنین درآمد و کسب‌وکار می‌تواند به سمت دانشگاه‌ها هدایت شود.

دانشگاه‌های ایران باید عضوی از جامعه جهانی دانش باشند

وی با تأکید بر ضرورت بین‌المللی‌شدن آموزش عالی گفت: دانشگاه‌های ایران باید عضوی از جامعه جهانی دانش باشند و در انزوا نمی‌توانند پیشرفت کنند. دانشگاه‌ها در قالب شبکه‌های علمی می‌توانند با صدها و هزاران دانشگاه ملی و بین‌المللی همکاری داشته باشند و دوره‌ها و پروژه‌های مشترک برگزار کنند.

توفیقی با اشاره به جهانی‌شدن بازار آموزش افزود: امروز بسیاری از دانشجویان و برنامه‌های آموزشی از طریق پلتفرم‌های آموزشی در سراسر جهان در دسترس هستند و درسی که استاد یک دانشگاه اروپایی یا آمریکایی ارائه می‌کند، می‌تواند به میلیون‌ها دانشجو در سراسر جهان برسد.

وی ادامه داد: الگوهای تقاضای آموزشی نیز در حال تغییر است و تقاضای آموزش دیگر فقط به مدارک رسمی محدود نمی‌شود. دانشگاه‌ها علاوه بر دوره‌های کارشناسی، کارشناسی‌ارشد و دکتری، باید به آموزش‌های مهارتی کوتاه‌مدت، گواهی‌محور و تخصصی برای سازمان‌ها، شرکت‌ها و مدیران توجه کنند.

وزیر اسبق علوم تصریح کرد: بازارهای جدید یادگیری نیز در حال شکل‌گیری است و دانشگاه دیگر تنها محل یادگیری نیست. بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان در ارائه آموزش‌های تخصصی کوتاه‌مدت با دانشگاه‌ها رقابت می‌کنند و برخی از این آموزش‌ها در مواردی جایگزین مدارک دانشگاهی می‌شوند.

توفیقی با تأکید بر لزوم بازتعریف رابطه دانشگاه، دولت، صنعت و جامعه گفت: ارتباط دانشگاه و صنعت نباید به چند پروژه پژوهشی و ارتباط محدود خلاصه شود. در اقتصاد شبکه‌ای، خدمات آموزشی، فناورانه و تجاری‌سازی دانشگاه می‌تواند در اختیار طیف وسیعی از متقاضیان قرار گیرد.

وی افزود: دانشگاه‌ها و صنایع باید زیست مشترک داشته باشند، سرمایه‌گذاری‌های مشترک انجام دهند و ارتباط مستمر خود را در طول زمان حفظ کنند؛ زیرا ارتباطات مقطعی و محدود، اثربخشی محدودی نیز خواهد داشت.

پایان یکسان‌سازی دانشگاه‌ها و حرکت به سمت مأموریت‌گرایی

وزیر اسبق علوم با انتقاد از یکسان‌سازی دانشگاه‌ها اظهار کرد: باید از نگاه یکسان‌سازی دانشگاه‌ها عبور کنیم. تدوین یک آیین‌نامه واحد برای همه دانشگاه‌ها و یک آیین‌نامه ارتقا برای تمام اعضای هیئت علمی، با توجه به تفاوت مأموریت‌ها و کارکردهای دانشگاه‌ها، امکان‌پذیر نیست.

توفیقی ادامه داد: دانشگاه‌ها باید بر اساس مأموریت‌های متفاوت فعالیت کنند. ما به دانشگاه‌های آموزشی، پژوهشی، کارآفرین، جامعه‌محور و دانشگاه‌های نسل‌های مختلف نیاز داریم و در عصر تحول دیجیتال نیز باید تنوع دانشگاه‌ها و نهادهای آموزشی را به رسمیت بشناسیم.

وی نقش دانشگاه‌های غیردولتی را مهم دانست و گفت: دانشگاه‌های غیردولتی می‌توانند به توسعه آموزش عالی، کاهش فشار مالی بر دولت و ایجاد ابتکار و خلاقیت در این حوزه کمک کنند؛ چراکه تجربه نشان داده است بخش خصوصی ظرفیت قابل‌توجهی برای نوآوری دارد.

توفیقی با تأکید بر ضرورت بازتعریف رابطه میان سیاست‌گذاری کلان، تنظیم‌گری و استقلال دانشگاه‌ها اظهار کرد: در دنیای متحول امروز به دانشگاه‌های چابک و منعطف نیاز داریم؛ دانشگاه‌هایی که بتوانند خود را با تحولات سریع و افزایش عدم‌قطعیت‌ها هماهنگ کنند.

وی افزود: استقلال دانشگاه‌ها به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی در اقتصاد و دانشگاه شبکه‌ای، اجتناب‌ناپذیر است؛ البته این استقلال باید در کنار پاسخگویی و مسئولیت‌پذیری قرار گیرد. مدیریت متمرکز و بروکراتیک نمی‌تواند پاسخگوی دنیای متحول امروز باشد و باید به سمت حکمرانی مشارکتی و شبکه‌ای حرکت کرد.

وزیر اسبق علوم گفت: نقش هیئت‌های امنا نیز باید از امور اداری صرف فراتر رود و به سمت راهبری راهبردی و آینده‌نگری در دانشگاه حرکت کند. همچنین نظام تصمیم‌گیری باید از شیوه جلسه‌محور به سمت تصمیم‌گیری داده‌محور، تحلیل‌محور و قاعده‌محور حرکت کند.

ارزیابی دانشگاه‌ها باید بر اساس ارزش‌آفرینی باشد

توفیقی با بیان اینکه باید از مدیریت منابع به سمت مدیریت و خلق ارزش حرکت کرد، اظهار کرد: امروز دیگر صرفاً تعداد فضاهای دانشگاهی، منابع، اعضای هیئت علمی یا دانشجویان معیار ارزیابی دانشگاه نیست. پرسش اصلی این است که دانشگاه چه ارزش علمی، فناوری، اقتصادی و اجتماعی خلق می‌کند.

وی تأکید کرد: دانشگاه باید پاسخ دهد که از منابع و دارایی‌هایی که در اختیار دارد، چه ارزشی ایجاد می‌کند. بنابراین استقرار نظام ارزیابی عملکرد مبتنی بر مأموریت و دستاورد، در کنار استقلال سازمانی، اهمیت اساسی دارد.

وزیر اسبق علوم با اشاره به ضرورت حضور دانشگاه‌های ایران در بازارهای جهانی آموزش عالی گفت: حضور دانشگاه‌های ایران در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی آموزش عالی بسیار کمرنگ است. در مناطق مختلف جهان، پیمان‌های آموزشی در زمینه برنامه‌های درسی، شیوه ارائه خدمات آموزشی و اعتباربخشی در حال شکل‌گیری است و این روند بر نظام آموزش عالی ایران نیز اثر خواهد گذاشت.

توفیقی افزود: دانشگاه‌های ایران باید در این بازارها و پیمان‌ها حضور داشته باشند و به سمت طراحی مدل‌های مشترک آموزشی و پژوهشی حرکت کنند. نظام آموزش عالی همچنین باید با شرایط عدم‌قطعیت سازگار باشد و تاب‌آوری نهادی و اقتصادی، انطباق‌پذیری با تغییرات سریع و کاهش وابستگی به الگوهای سنتی را در دستور کار قرار دهد.

وی با بیان اینکه تحول آموزش عالی به یک نقشه راه نیاز دارد، گفت: در سبک اداره وزارت علوم، شیوه مدیریت دانشگاه‌ها، ساختارهای موجود و الگوهای اقتصادی باید بازنگری شود. دانشگاه‌های پیشرو می‌توانند نقش مهمی در این تحول داشته باشند؛ زیرا تجربه نشان می‌دهد تحول یک‌باره و هم‌زمان در سراسر کشور اتفاق نمی‌افتد و باید دانشگاه‌های پیشرو حرکت را آغاز کنند، تجربه بیندوزند و سایر دانشگاه‌ها نیز از این تجربه‌ها استفاده کنند.

توفیقی در پایان اظهار کرد: آینده آموزش عالی ایران تنها با توسعه زیرساخت‌های فناوری یا اصلاحات محدود آموزشی شکل نمی‌گیرد، بلکه به بازاندیشی بنیادین در معماری نهادی، اقتصادی و حکمرانی دانشگاه‌ها نیاز دارد. نظام آموزش عالی آینده باید از ساختاری متمرکز و همگون به نظامی متنوع، شبکه‌ای، مأموریت‌گرا، رقابت‌پذیر و سازگار با تحولات جهانی تبدیل شود.

وی خاطرنشان کرد: دانشگاه‌ها باید از ارائه‌دهندگان صرف خدمات آموزشی به سازمان‌هایی ارزش‌آفرین، نوآور و اثرگذار در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شوند. مسئله اصلی، انتخاب یک فناوری جدید نیست؛ بلکه انتخاب معماری مناسبی است که دانشگاه ایرانی را برای ایفای نقشی مؤثر در جهان آینده آماده کند.

انتهای خبر/289851/

اخبار اقتصادی
آژانس مسافرتی سلام پرواز ایرانیان
اخبار اجتماعی
فروشگاه اینترنتی سفیر