مانیفست حکومتداری و تمدن‌سازی اسلامی/ نهج‌البلاغه؛ دژ مستحکم در برابر طوفان‌های اجتماعی

خبرگزاری آگاه- علی رحمانی: یکی از ویژگی‌های برجسته متون اصیل اسلامی نظیر قرآن و نهج‌البلاغه این است که محتوای والای آنها به دلیل اتصال به منبع وحی الهی نه تنها به مرور زمان کهنه نمی‌شود؛ بلکه طراوت ادبی و علمی آن بیشتر مشخص می‌شود به نحوی که می‌توان از درون‌مایه ارزشمند این متون برای حل معضلات روز جامعه سود جست. 

با توجه به این ویژگی ارزشمند، خبرنگار آگاه ضمن مصاحبه با «حفیظ‌الله فولادی» جامعه‌شناس و عضو ارشد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، به بررسی راه‌حل ارائه شده در میراث جاودان مولای متقیان امیرالمؤمنین علی (ع) برای حل مشکلات پیش‌روی جامعه ایرانی پرداخت.

فولادی با اشاره به کتاب «بازگشت به نهج البلاغه» که حاوی بیانات مقام معظم رهبری (مدظله) در مورد نهج البلاغه به عنوان یک میراث عظیم اسلامی است؛ گفت: کتاب مقام معظم رهبری به مناسبت کنگره بزرگداشت نهج‌البلاغه در سال ۱۳۷۲ منتشر شد و برای من یک بخش از بیانات معظم‌له خیلی جالب است، زیرا می‌تواند به نوعی چراغ راه ما در حوزه‌های مختلف محسوب شود.

اوصاف جامعه کنونی در کلام حکیمانه رهبر انقلاب

عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در ادامه افزود: ایشان در بخشی از این بیانات فرموده‌اند که «امروز ما هم در شرایط مشابهی هستیم، ما را هم دنیا‌طلبی تهدید می‌کند. ما را هم ابتلاء به کبر و خودپرستی و تبعیض تهدید می‌کند. طوفان‌های فتنه‌های اجتماعی ما را هم به فروریختن تهدید می‌کند؛ بنابراین ما هم به آن درمان‌ها احتیاج داریم و بیش از همیشه به نهج‌البلاغه احتیاج داریم.» 

فولادی ادامه داد: البته این عبارت شاید بیشتر در حوزه اجتماعی جلوه‌گر باشد ولی نباید فراموش کرد که فرایند تمدن‌سازی نیازمند پرداختن به همه ابعاد یک نظام اجتماعی است تا بتواند به هدف غایی خود که همان «تمدن‌سازی اسلامی» است نائل شود؛ بنابراین این عبارت حکیمانه می‌تواند به این بخش هم مربوط باشد و به چراغ راه ما در حوزه‌های مختلف تبدیل گردد.

مقوله اصلاح اجتماعی در مرام‌نامه حکومت اسلامی

این جامعه‌شناس و پژوهشگر حوزه نهج‌البلاغه در خصوص نسبت مفاهیم موجود در نهج البلاغه با مسئله اصلاح نظام اجتماعی گفت: امیرالمؤمنین علی (ع) در نامه مشهور خود به مالک اشتر که به مرامنامه حکومت اسلامی مشهور است، خطاب به وی می‌نویسد «من تو را به این سمت منصوب کردم تا به آنجا بروی و به آبادانی شهر‌ها و اصلاح امور آن مناطق بپردازی»؛ بنابراین به نظر می‌رسد گویا حاکمیت دین از مسیر رونق زندگی و آبادانی است. 

توجه ویژه رهبر انقلاب به دغدغه‌های اقتصادی

مدیر گروه جامعه‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با انتقاد از عدم توجه برخی از مسئولین به منویات رهبر انقلاب گفت: رهبری معظم انقلاب مدت‌ها است که در نام‌گذاری سال‌ها - که متأسفانه مسئولین کمتر از لحاظ عملی به آن توجه دارند- بر مقوله اقتصاد تمرکز کرده‌اند و آنچه که می‌تواند به پاشنه آشیل ما تبدیل شود همین مقوله اقتصادی است.

نگاه همه‌جانه امیر مؤمنان (ع) به دین و دنیای مردم

پژوهشگر ارشد نهج‌البلاغه و علوم اجتماعی با تحلیل موضع مولای متقیان امام علی (ع) در خصوص لزوم رسیدگی توأمان به دین و دنیای افراد جامعه گفت: در هیچ قسمتی از فرمایشات امیرالمؤمنین علی (ع) به این نکته اشاره نشده است که ما فقط باید به دین مردم رسیدگی کنیم. زیرا دین وقتی تلائلو خواهد داشت که دنیای مردم تأمین شده باشد. 

فولادی ادامه داد: امیرمؤمنان (ع) در دوران چهار سال و ۱۰ ماه حکومت خود با جنگ‌های خانمانسوزی مواجه بود، اما در جایی می‌فرمایند «من می‌توانم بگویم که در این دوران آب و نان و مایحتاج اولیه مردم را توانستم تأمین کنم»؛ بنابراین وقتی رهبر معظم انقلاب این تعابیر اقتصادی را وجهه همت خود قرار می‌دهند، به نظر من پیرو راستین امیرالمؤمنین (ع) هستند؛ اما کاهلی مسئولان در مسیر پیاده‌سازی این رهنمود‌ها و از طرفی هجمه شبانه‌روزی دشمن مشکلاتی را برای ما رقم زده است. 

وی تأکید کرد: بنابراین اگر بخواهم به نگاه کلان رهبر انقلاب در این حوزه اشاره کنم باید بگویم از منظر ایشان درمان درد‌های ما در مراجعه متون اسلامی نظیر نهج‌البلاغه است و راه درمان در عمل به رهنمود‌های این کتاب گرانسنگ است.

نهج‌البلاغه از حرف تا عمل

این استاد دانشگاه ضمن انتقاد از برخی عملکرد‌های شعارگونه در این زمینه گفت: بنده سیاسی حرف نمی‌زنم و اساساً نگاهم فرهنگی است؛ واقعیت این است که الان در دولت مستقر فردی مثل رئیس‌جمهور را داریم که به کلمات امیرالمؤمنین (ع) استناد می‌کند ولی متاسفانه پیاده‌سازی محتوای این میراث گرانقدر مولای متقیان (ع) در عمل فراموش شده است؛ بنابراین نهج‌البلاغه در کلیاتش باید به عنوان یک مانیفست و چارچوب حکومتداری در روند تمدن‌سازی اسلامی مورد استفاده تمام مسئولان قرار بگیرد.

تیغ تیز کلام امیرالمؤمنین (ع) به سمت خواص جامعه و مسئولان حکومتی

فولادی مهمترین رهنمود نهج‌البلاغه برای حل معضلات اجتماعی کشور را لزوم توجه به مردم دانست و گفت: وجهه همت امیرالمؤمنین (ع) توجه به مردم است و آن‌قدر که آن حضرت به رعایت حقوق مردم و اهمیت دادن به آنها توجه دارد؛ به خواص جامعه و کارگزاران حکومت توجه ندارد؛ بلکه حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) روحی و ارواح العالمین له الفداه لبه تیز و تندی شمشیر خویش را متوجه خواص، کارگزاران و وابستگان به حکومت اسلامی می‌کند که احیاناً مرتکب خیانت یا خطا می‌شوند.
 
امیرالمؤمنین (ع) حریص‌ترین و دقیق‌ترین فرد در برخورد با کارگزار خطا‌کار

این نویسنده و پژوهشگر علوم اسلامی در ادامه افزود: امیرالمؤمنین (ع) دقیق‌ترین تعبیر را در خصوص بازخواست و برخورد بدون مماشات با کارگزاران خطاکار دارد و پنج مجازات را برای یک کارگزار خائن معین می‌فرماید که برخی از آنها عبارتند از بازپس‌گیری مسئولیت و اموال، رسوا و بدنام کردن، تازیانه زدن و... مگر در تمام کشور‌های دنیا اگر کارگزاری خطا کند با او چه کار می‌کنند؟ آیا با او تعارف می‌کنند؟ کارگزار باید کارش را انجام دهد، اگر نداد از حیز انتفاع ساقط خواهد شد؛ بنابراین مهمترین رهنمود نهج‌البلاغه برای حل معضلات اجتماعی برخورد بدون مماشات با کارگزار خائن است. اگر با کارگزاران حکومت این طور برخورد شود؛ منِ شهروند عادی هم حساب کار دستم می‌آید؛ چون می‌بینم حکومت اسلامی و علوی آبروی فلان مسئول را به خاطر خطایش برد؛ بنابراین در صورت خطاکاری با من هم برخورد سختی خواهد داشت.

 نمونه‌هایی از سیره علوی در برخورد با خطای کارگزاران حکومتی

فولادی در ادامه با ذکر نمونه‌هایی از سیره امیرالمؤمنین علی (ع) در زمینه برخورد با کارگزاران خاطی حکومت گفت: در نهج‌البلاغه می‌بینید که کارگزار حضرت وقتی بر سر سفره‌ای که خبری از فقرا در آن نیست؛ می‌نشیند با وجود این که آدم بدی هم نیست، امیرالمؤمنین (ع) آبروی وی را در تاریخ می‌برد. یا در جای دیگر از نهج‌البلاغه می‌فرماید «وقتی من وارد دارالاماره حکومتی شدم با این لباس و با این آستر آمدم؛ اگر هنگام ترک مسئولیت چیز بیشتری با خود به همراه ببرم خیانت ورزیده‌ام.» در مقابل شما وقتی به برخی از کارگزاران ما نگاه می‌کنید می‌بینید چه حقوق‌هایی می‌گیرند!

 به علاوه ما در سراسر متن نهج‌البلاغه می‌بینیم که حضرت امیر (ع) فردی را به کارگزاری خود برگزیده، اما ناظرانی را از نیرو‌های امنیتی-اطلاعاتی مأمور رصد عملکرد وی می‌فرماید و این حاکی از ضرورت کنترل عملکرد کارگزاران است.

انتهای خبر/218744/