زاهدی: الگوی زیست‌بوم تمدنی، نسبت «توسعه علمی» و «دفاع ملی» را در هندسه قدرت جمهوری اسلامی تبیین می‌کند

محمدهادی زاهدی رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه، در پاسخ به این سوال که تحلیل شما از تغییر موازنه قدرت در منطقه با تکیه بر قدرت سخت ایران که ریشه در قدرت نرم (علم و ایمان) دارد، چیست؟ اظهار کرد: به عنوان کسی که یک دهه در فضای دانشگاهی تدریس و در حوزه فناوری فعالیت داشته‌ام، این پرسش‌ها برایم عمیقاً جذاب است؛ چراکه نشان می‌دهد مرز‌های سنتی میان قدرت نرم و سخت، میان علم و ایمان و میان دانشگاه و میدان دفاع، دیگر معنا و کارکرد پیشین خود را ندارند.

وی با اشاره به تحولات منطقه‌ای و جهانی افزود: مهم‌ترین تحول سال‌های اخیر، عبور از مدل‌های کلاسیک قدرت‌ورزی مبتنی بر صرف توان نظامی است. آنچه امروز معادلات را شکل می‌دهد، نوعی «قدرت سختِ ریشه‌دار در قدرت نرم» است؛ قدرتی که پیش از آنکه در قالب موشک و پهپاد ظهور کند، برآمده از باور «ما می‌توانیم» و پیوند آن با حل مسائل کشور است.

زاهدی پیشرفت‌های ایران در حوزه‌هایی همچون فناوری لیزر، فضایی، پزشکی، نانو و توان موشکی را نمونه‌ای از این رویکرد دانست و تصریح کرد: این فناوری‌ها علاوه بر کارکرد دفاعی، نشان‌دهنده شکل‌گیری یک زیست‌بوم دانشگاهی پویا و مسئله‌محور هستند.

رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران، «ایمان» را مکمل منظومه این قدرت توصیف کرد و گفت: ایمان صرفاً یک امر فردی نیست، بلکه سرمایه اجتماعی و عامل انسجام ملی است. تجربه سال‌های پس از هشت سال دفاع مقدس، به‌ویژه جهش علمی دهه هشتاد، نشان داد که چگونه باور‌های عمیق و هویت فرهنگی می‌تواند جامعه و حاکمیت را در سخت‌ترین شرایط، پای کار علم و فناوری بیاورد.

وی ادامه داد: ثمره این رویکرد را امروز می‌توان در گسترش نفوذ گفتمان انقلاب اسلامی در آفریقا، جنوب شرق آسیا و شبه‌قاره هند مشاهده کرد؛ جایی که جمهوری اسلامی ایران دیگر یک بازیگر صرفاً منطقه‌ای نیست، بلکه به قدرتی با عمق راهبردی فرامنطقه‌ای تبدیل شده است.

دانشگاه در بحران؛ از نهاد آموزشی تا قرارگاه پشتیبانی شناختی

زاهدی با اشاره به شرایط جنگ روانی و شناختی تأکید کرد: در چنین فضایی، از دانشگاه تراز بیش از یک نهاد آموزشی انتظار می‌رود؛ دانشگاه باید به «قرارگاه پشتیبانی شناختی» تبدیل شود.

وی در تشریح این رویکرد سه محور را مطرح کرد: نخست، بازتعریف هویت دانشگاهی و درک مسئولیت اجتماعی استاد و دانشجو در زمان بحران؛ دوم، توانمندسازی در برابر جنگ شناختی از طریق آموزش تشخیص اخبار جعلی و محتوای دیپ‌فیک؛ در روزگاری که بیش از ۶۰ درصد محتوای مرتبط با یک بحران ممکن است توسط بات‌ها تولید شود و ۸۰ درصد همین محتوا توسط ربات‌های دیگر در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شود، دیگر نمی‌توان با رویکرد سنتی به میدان آمد. دانشگاه باید کارگاه‌های عملی برای تشخیص اخبار جعلی و محتوای دیپ فیک برگزار کند تا مخاطب خبر، به جای انفعال یا تاپیرپذیری زودهنگام به تحلیلگر آگاه و تولید کننده امید تبدیل شود و سوم، توسعه شبکه‌های همیاری اجتماعی است.

رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران با اشاره به شکل‌گیری برخی هسته‌های همبستگی در دانشگاه‌های تهران از جمله دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران گفت: این تشکل‌ها در فضای واقعی و مجازی نقش‌آفرینی می‌کنند و نمونه‌ای از الگوی عملی پایداری اجتماعی به شمار می‌روند.

حمله نظامی و «اثر تجمیع در برابر تهدید خارجی»

زاهدی درباره اینکه حمله نظامی دشمن چگونه می‌تواند به جای گسست، به همبستگی و تقویت ملی در بدنه دانشجویی منجر شود، اظهار کرد: در روان‌شناسی سیاسی، اصلی به نام «اثر تجمیع در برابر تهدید خارجی» وجود دارد؛ اما تحقق آن نیازمند روایت‌سازی واقع‌گراست. اگر تجاوز به‌درستی به‌عنوان حمله به ارزش‌های مشترک ملی تعریف شود، هر ایرانی آن را تعرض به هویت و سرزمین خود تلقی خواهد کرد.

وی افزود: ایجاد فرصت‌های کنشگری برای مردم نیز ضروری است. وقتی افراد احساس کنند می‌توانند در قالب گروه‌های جهادی، فعالیت‌های امدادی یا حتی در فضای مجازی نقش‌آفرین باشند، از تماشاگر منفعل به کنشگر فعال تبدیل می‌شوند. تجربه دفاع مقدس مملو است از نمونه‌هایی که بمباران ها، به جای ایجاد رعب، انگیزه حضور را بیشتر کرد، از پشت جبهه‌ها تا خط مقدم، از هر قوم و مذهب و با هر سن و سالی.

تداوم تحصیل و مسئولیت اجتماعی؛ دو روی یک سکه

رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران با تأکید بر اینکه تحصیل و مسئولیت اجتماعی در تقابل با یکدیگر نیستند، تصریح کرد: دانشجوی امروز باید هم سنگر علم را حفظ کند و هم سنگر دفاع را. قوی شدن در رشته تخصصی، خود نوعی سرمایه اجتماعی برای کشور است؛ همان دانشی که امروز در کلاس درس آموخته می‌شود، می‌تواند فردا در قالب یک پهپاد یا رادار ظهور پیدا کند.

وی بیان کرد: آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، جهت‌دهی هدفمند به تحقیقات دانشگاهی و تقویت رویکرد مسئله‌محور است. پایان‌نامه‌ها و رساله‌های تحصیلات تکمیلی باید از دل نیاز‌های واقعی جامعه استخراج شوند تا تحصیل، به یک کنش ملی و اجتماعی تبدیل شود.

زاهدی در پایان با بیان اینکه قدرت امروز ایران حاصل زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته از «علم»، «ایمان» و «هویت ملی» است، گفت: دانشگاه نقش جوش‌دهنده این حلقه‌ها را ایفا می‌کند؛ هم با تولید علم بومی، قدرت سخت را تقویت می‌کند و هم با ایجاد تاب‌آوری شناختی، پشتوانه نرم مقاومت را مستحکم می‌سازد. دانشجوی امروز قهرمان این میدان است و می‌داند که درس خواندن برای قوی شدن و قوی شدن برای دفاع از وطن، مکمل یکدیگرند.

انتهای خبر/235630/