تنگه هرمز جز عوارض عبور، آورده‌ دیگری هم برای اقتصاد دارد؟

به گزارش آگاه به نقل از ایسنا، روزنامه همشهری نوشت: ئبسته شدن یا حتی محدودسازی تردد در این شاهراه انرژی می‌تواند نظم تجارت انرژی، مسیرهای ترانزیتی، نظام ارزی و موازنه قدرت اقتصادی منطقه را دستخوش تغییر کند؛ تغییری که در بسیاری از ابعاد، ظرفیت ایجاد فرصت‌های اقتصادی و سیاسی برای ایران را دارد.

کنترل تنگه هرمز را نباید صرفا از زاویه درآمدهای مستقیم تحلیل کرد. ارزش واقعی این ابزار در آن است که می‌تواند معادلات تحریم را تغییر دهد، هزینه فشار اقتصادی علیه ایران را بالا ببرد، بازار جهانی انرژی را تحت‌تأثیر قرار دهد و قدرت چانه‌زنی ایران را افزایش دهد. به همین دلیل، تنگه هرمز برای ایران فقط یک شاهراه دریایی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین ابزارهای راهبردی در مقابله اقتصادی و سیاسی با تحریم‌هاست.

۱- دریافت عوارض تردد

یکی از ابتدایی‌ترین مزیت‌های کنترل تنگه هرمز امکان دریافت عوارض عبور است. برآوردها نشان می‌دهد ایران می‌تواند از طریق وضع عوارض در تنگه هرمز سالانه چند ۱۰میلیارد دلار درآمد مستقیم به‌دست بیاورد که البته این فقط بخشی از ماجراست و منافع غیرمستقیم تنگه هرمز فراتر از عواید مستقیم آن است.

۲- افزایش قیمت نفت

مهم‌ترین اثر اقتصادی بحران در هرمز، جهش قیمت جهانی نفت است، حتی احتمال ناامنی در این منطقه، معمولا باعث افزایش شدید قیمت نفت می‌شود و این مسئله می‌تواند درآمد ارزی ایران را افزایش دهد، ارزش صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی را بالا ببرد، قدرت بازارسازی ایران را تقویت کند و حتی فرصت‌های بیشتری برای ایجاد تعادل در قیمت ارز به ایران بدهد، چرا که میزان منابع ورودی ارز به کشور افزایش پیدا می‌کند و این دلارهای جدید می‌تواند قدرت دولت را برای کنترل ارز بیشتر کند.

۳- افزایش صادرات نفت ایران

یکی از مهم‌ترین پیامدهای بحران انرژی تغییر اولویت کشورهای جهان از تحریم به تأمین انرژی است. در شرایط عادی تحریم‌کنندگان تلاش می‌کنند مسیر فروش نفت ایران را کنترل کنند اما وقتی بازار جهانی دچار شوک شود بازار خاکستری نفت گسترش پیدا می‌کند، فروش واسطه‌ای و تهاتری افزایش می‌یابد، رهگیری محموله‌های نفتی دشوارتر می‌شود و خریداران انعطاف بیشتری پیدا می‌کنند. به همین دلیل، بحران در هرمز می‌تواند عملا ظرفیت صادرات نفت ایران را افزایش دهد.

۴- شکل‌گیری کریدورهای جدید تجاری و تضعیف نقش امارات

هرگونه محدودیت در تنگه هرمز می‌تواند مسیرهای تجاری جدیدی مانند کریدور ایران ـ پاکستان، کریدور ایران ـ عمان، کریدور چین ـ آسیای مرکزی ـ ایران، مسیر هند ـ ایران ـ روسیه و مسیرهای ترانزیتی شرق ایران را توسعه دهد. این مسئله می‌تواند بخشی از نقش سنتی امارات در تجارت منطقه را تضعیف و موقعیت ایران را در تجارت دریایی و زمینی تقویت کند. در چنین شرایطی ایران می‌تواند درآمدهای قابل توجهی از ترانزیت کالا، خدمات بندری، لجستیک، حمل‌ونقل دریایی و صادرات مجدد به‌دست بیاورد.

۵- افزایش قدرت چانه‌زنی اقتصادی و سیاسی ایران

تنگه هرمز مهم‌ترین اهرم ژئوپلیتیکی ایران در برابر اقتصاد جهانی است. کشوری که بتواند بر شاهراه انرژی جهان اثر بگذارد می‌تواند فشار تحریمی را متوازن کند، هزینه فشار اقتصادی علیه ایران را افزایش دهد، قدرت چانه‌زنی‌اش را در مذاکرات بین‌المللی تقویت کند، در معادلات انرژی حذف‌شدنی نباشد، در تجارت منطقه‌ای نقش کلیدی پیدا کند، سرمایه‌گذار خارجی جذب و حتی نظم جدیدی در اقتصاد منطقه ایجاد کند.

به همین دلیل، تنگه هرمز فقط یک مسیر عبور کشتی نیست، بلکه یک ابزار چندلایه است که می‌تواند همزمان بر نفت، تجارت، ترانزیت، انرژی، تحریم و معادلات قدرت جهانی اثر بگذارد.

۶- دور زدن و فرسایش تحریم‌ها

شاید مهم‌ترین ویژگی راهبردی تنگه هرمز نقش آن در مقابله با تحریم‌ها باشد. تحریم‌ها زمانی مؤثرند که بازار جهانی در وضعیت عادی باشد. اما بحران انرژی معمولا باعث تغییر اولویت کشورها می‌شود.

در شرایط بحران انرژی اولویت جهان از تحریم به امنیت انرژی تغییر می‌کند، اجرای تحریم‌ها دشوارتر می‌شود، شبکه‌های مالی و تجاری غیررسمی فعال‌تر می‌شوند، کشورهای بیشتری به همکاری اقتصادی پنهان با ایران تمایل پیدا می‌کنند و صادرات پنهان نفت آسان‌تر می‌شود.

در واقع، کنترل تنگه هرمز می‌تواند بخشی از ساختار تحریم‌ها را بی‌اثر کند. به همین دلیل، تنگه هرمز برای ایران صرفا یک مسیر دریایی نیست، بلکه ابزاری برای مقابله اقتصادی با تحریم است.

۷- تضعیف پترو دلار و تقویت ارزهای جایگزین

یکی دیگر از پیامدهای بالقوه کنترل تنگه هرمز، تضعیف تدریجی سلطه پترو دلار در تجارت انرژی است. وقتی بازار جهانی انرژی دچار بی‌ثباتی می‌شود کشورها به سمت تجارت با ارزهای محلی مانند یوان حرکت می‌کنند و تهاتر کالا گسترش پیدا می‌کند. همچنین پیمان‌های پولی منطقه‌ای تقویت می‌شود. این مسئله می‌تواند به‌تدریج وابستگی تجارت انرژی به دلار (پترو دلار) را کاهش دهد و فضای بیشتری برای نظام‌های مالی جایگزین ایجاد کند.

۸- جهش درآمدهای بیمه، خدمات دریایی و عوارض عبور

در شرایط ناامنی یا محدودیت در هرمز، هزینه بیمه نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری به‌شدت افزایش می‌یابد. این موضوع باعث شکل‌گیری یک بازار چند میلیارد دلاری در حوزه بیمه دریایی، امنیت کشتی‌ها، خدمات بندری، سوخت‌رسانی، تعمیرات و لجستیک دریایی می‌شود.

ایران به‌دلیل تسلط جغرافیایی بر بخش شمالی تنگه می‌تواند به بازیگر تعیین‌کننده در این خدمات تبدیل شود و درآمدهای اقتصادی‌اش را افزایش دهد.

۹.افزایش اهمیت سواحل مکران

در سال‌های اخیر ایران تلاش کرده بخشی از صادرات نفت خود را به سواحل دریای عمان و بندر جاسک منتقل کند تا وابستگی‌اش به تنگه هرمز کاهش یابد.

اگر محدودیت در هرمز رخ دهد پروژه‌های مرتبط با سواحل مکران و خطوط انتقال نفت به جاسک اهمیت دوچندان پیدا می‌کنند. این موضوع می‌تواند توسعه شرق و جنوب شرق ایران را تسریع کند، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی را افزایش دهد، موقعیت ایران در تجارت دریایی اقیانوس هند را تقویت کند و منجر به توسعه انفجاری بنادر جنوبی ایران ازجمله چابهار و جاسک شود.

تحت‌تأثیر توسعه بنادر جنوبی ازجمله چابهار سرعت گسترش شرق کشور افزایش می‌یابد و این بنادر می‌توانند به مراکز ترانزیت کالا، صادرات مجدد، ذخیره‌سازی انرژی، گسترش صنایع پتروشیمی و لجستیک منطقه‌ای تبدیل شوند.

۱۰.افزایش هزینه رقبا و کشورهای رقیب منطقه‌ای

محدود شدن تردد در هرمز بیش از همه به اقتصاد کشورهای عربی صادرکننده نفت آسیب می‌زند؛ کشورهایی که بخش عمده درآمدشان وابسته به صادرات انرژی از همین مسیر است.

افزایش هزینه بیمه نفتکش‌ها، کاهش امنیت صادرات، اختلال در زنجیره لجستیک و افزایش هزینه حمل‌ونقل می‌تواند میلیاردها دلار هزینه اضافی بر رقبای منطقه‌ای ایران تحمیل کند.

از منظر اقتصادی این وضعیت نوعی اهرم فشار متقابل برای ایران محسوب می‌شود، به‌ویژه در شرایطی که تهران سال‌ها تحت فشار تحریم‌های شدید نفتی بوده است.

انتهای خبر/247811/