تنگه هرمز همچنان اهرم مؤثر اقتصاد جهانی/ انتقال نفت از مسیرهای جایگزین تا ۱۰ دلار گران‌تر است

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از صادرات نفت و گاز کشور‌های حاشیه خلیج فارس از طریق این مسیر انجام می‌شود؛ به همین دلیل، هرگونه اختلال در تردد کشتی‌ها یا بسته شدن این آبراه راهبردی می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.

همان طور که در جریان جنگ سوم تحمیلی تجربه شد، نخستین اثر بسته شدن تنگه هرمز، جهش قیمت نفت در بازار‌های جهانی خواهد بود؛ زیرا کاهش عرضه انرژی، نگرانی درباره امنیت تأمین نفت و افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی را تشدید می‌کند. افزایش قیمت نفت نیز به سرعت به سایر بخش‌های اقتصاد سرایت کرده و موجب رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، تولید و تجارت بین‌المللی می‌شود.

در چنین شرایطی، بازار‌های مالی نیز معمولاً با نوسانات شدید مواجه می‌شوند و سرمایه‌گذاران به سمت دارایی‌های امن مانند طلا حرکت می‌کنند. همچنین کشور‌های واردکننده انرژی، به‌ویژه اقتصاد‌های بزرگ آسیایی و اروپایی، بیشترین آسیب را از افزایش هزینه‌های انرژی و فشار‌های تورمی متحمل خواهند شد.

از این رو، تنگه هرمز تنها یک مسیر دریایی نیست، بلکه یکی از گلوگاه‌های اصلی اقتصاد جهانی محسوب می‌شود و هرگونه محدودیت در فعالیت آن می‌تواند بر قیمت انرژی، تجارت جهانی و رشد اقتصادی بسیاری از کشور‌ها تأثیر مستقیم بگذارد. امروز نیز با توجه به بد عهدی‌های دشمن جمهوری اسلامی ایران از این ظرفیت برای سر عقل آوردن دشمنان بهره می‌برد؛ اما این برگه تا چه زمانی معتبر است و باید چگونه با آن بازی کنیم؟

دراین رابطه سید مصطفی موسوی‌نژاد، کارشناس مسائل اقتصادی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آگاه، درباره جایگاه تنگه هرمز در معادلات اقتصادی و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی اظهار کرد: امروز همچنان از ابزار تنگه هرمز علیه دشمنان ایران استفاده می‌شود و این اهرم از نظر اقتصادی برای فشار آوردن بر دشمنان کاملاً کارآمد و اثرگذار است.  بررسی تحولات و شرایطی که در منطقه و همچنین بازارهای جهانی شکل می‌گیرد، نشان می‌دهد که این گذرگاه راهبردی همچنان یکی از مهم‌ترین ابزار‌های فشار اقتصادی در سطح بین‌المللی محسوب می‌شود.

اعتراف طرف مقابل به اثرگذاری تنگه هرمز

وی با اشاره به برخی اظهارات مقامات آمریکایی افزود: حتی اظهارات اخیر دونالد ترامپ نیز نشان‌دهنده تأثیرگذاری این ابزار است. وی در حالی که پیش‌تر مدعی بود تنگه هرمز تأثیری بر منافع آمریکا ندارد، بعد‌ها اعلام کرد که اگر این مسیر باز نمی‌شد، منابع آنها ظرف چند هفته با مشکل جدی مواجه می‌شد؛ بنابراین واضح است که هرچند ممکن است در این اظهارات مقداری اغراق وجود داشته باشد، اما همین تغییر موضع نشان می‌دهد که آنها نیز به اثرگذاری تنگه هرمز اذعان کرده‌اند و این سلاح قدرتمند ایرانی همچنان باعث وحشت آگاهن است. 

این کارشناس مسائل اقتصادی ادامه داد: افزایش قیمت نفت، رشد نرخ بنزین در آمریکا، متلاطم شدن اقتصاد جهانی، کاهش رشد اقتصادی در بسیاری از کشور‌ها و بحرانی شدن وضعیت ذخایر انرژی جهان از جمله پیامد‌های مستقیم محدودیت یا بسته شدن تنگه هرمز است؛ بنابراین کاملا مشخص است که این ابزار از ظرفیت بالایی برای تأثیرگذاری بر اقتصاد جهانی برخوردار است و نباید به سادگی از کنار آن عبور کرد.

خطوط لوله جایگزین، توان حذف مزیت تنگه هرمز را ندارند

موسوی‌نژاد در پاسخ به این پرسش که آیا توسعه خطوط لوله و مسیر‌های جایگزین می‌تواند در آینده نقش تنگه هرمز را کمرنگ کند، گفت: از منظر اقتصادی چنین موضوعی به سادگی امکان‌پذیر نیست؛ نفتی که از طریق خطوط لوله جایگزین، به‌ویژه در عربستان، منتقل می‌شود هزینه بیشتری دارد و برآورد‌ها نشان می‌دهد که هزینه انتقال می‌تواند بین ۵ تا ۱۰ دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه کند و این افزایش هزینه ناشی از عملیات پمپاژ، مصرف انرژی و سایر هزینه‌های انتقال است که به خودی خود می تواند باعث تشدید فشار هزینه ای بر بازار جهانی شود. 

وی افزود: علاوه بر این، ظرفیت خطوط لوله موجود نیز محدود است. عربستان در بهترین حالت تنها قادر است حدود نیمی از تولید نفت خود را از این مسیر‌ها منتقل کند و امکان جایگزینی کامل صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز وجود ندارد؛ بنابراین از نظر ظرفیت عملیاتی نیز این مسیر‌ها نمی‌توانند نقش تنگه هرمز را به طور کامل بر عهده بگیرند. باید توجه داشت که چنین امکانی برای دیگر کشورها نیز به طور کامل وجود ندارد. 

محدودیت کانال سوئز و اهمیت باب‌المندب

این کارشناس مسائل اقتصادی با اشاره به محدودیت‌های موجود در مسیر‌های جایگزین گفت: حتی اگر عربستان و دیگر کشورهای عربی بتوانند تمام نفت خود را با لوله به جای دیگری جز خلیج فارس و دریای عمان ببرند و بخواهند نفتکش‌های بزرگ خود را از مسیر‌های دیگر جابه‌جا کند، با محدودیت‌هایی روبه‌رو خواهد شد. کانال سوئز ظرفیت عبور برخی نفتکش‌های غول‌پیکر را ندارد و در چنین شرایطی ناچار خواهند بود از مسیر باب‌المندب استفاده کنند.

وی ادامه داد: در چنین وضعیتی، اگر باب‌المندب نیز با محدودیت مواجه شود، عملاً بخش مهمی از طرح‌های دور زدن تنگه هرمز کارایی خود را از دست می‌دهد؛ بنابراین حتی توسعه مسیر‌های جایگزین نیز به معنای حذف اهمیت راهبردی تنگه هرمز نیست و این گذرگاه همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در تجارت جهانی انرژی خواهد داشت.

هزینه‌های بالاتر و ظرفیت محدود، مانع بی‌اثر شدن تنگه هرمز

موسوی‌نژاد تأکید کرد: حتی در شرایطی که باب‌المندب نیز باز باشد، باز هم ظرفیت انتقال نفت از مسیر‌های جایگزین محدود است و هزینه‌های اضافی ناشی از انتقال از طریق خطوط لوله یا مسیر‌های طولانی‌تر بر قیمت نهایی نفت تأثیر می‌گذارد. از این رو نمی‌توان انتظار داشت که بازار جهانی به طور کامل از اهمیت تنگه هرمز چشم‌پوشی کند. واقعیت این است که بازار جهانی انرژی همچنان به این گذرگاه وابستگی قابل توجهی دارد و ظرفیت‌های جایگزین موجود، نه از نظر حجم انتقال و نه از نظر هزینه، توان جایگزینی کامل آن را ندارند.

این کارشناس مسائل اقتصادی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بدعهدی‌های طرف‌های مقابل در توافقات و تفاهمات بین‌المللی گفت: پاسخ به نقض تعهدات طرف مقابل صرفاً محدود به موضوع تنگه هرمز نیست. هر اقدام و هر نوع بدعهدی باید متناسب با ماهیت خود پاسخ داده شود. اگر در برابر برخی بدعهدی‌ها و نقض تعهدات واکنش مناسبی نشان داده نشود، این موضوع می‌تواند طرف مقابل را به تکرار رفتار‌های مشابه تشویق کند. در چنین شرایطی، احتمال افزایش تدریجی نقض تعهدات و قرار گرفتن کشور در برابر اقدامات انجام‌شده بیشتر خواهد شد.

موسوی‌نژاد تصریح کرد: تجربه نشان داده است که هر جا در برابر بدعهدی‌ها واکنش قاطع و متناسب وجود نداشته باشد، طرف مقابل به تدریج دامنه اقدامات خود را گسترش می‌دهد. از این رو حفظ بازدارندگی و پاسخ متناسب به نقض تعهدات، یکی از الزامات تأمین منافع ملی در عرصه بین‌المللی محسوب می‌شود.

این کارشناس مسائل اقتصادی، در پایان تأکید کرد: تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین ابزار‌های راهبردی و اقتصادی ایران به شمار می‌رود و نقش آن در معادلات انرژی جهان، برخلاف برخی ادعاها، نه تنها کاهش نیافته بلکه همچنان در تعیین روند‌های اقتصادی و بازار‌های جهانی اثرگذار است.

انتهای خبر/258616/