هنر بزرگ ملت ایران، تبدیل فشار جنگ به تاب‌آوری و همبستگی اجتماعی بود

محمدرضا واعظ مهدوی، رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت، عضو شورای آینده‌نگاری و نظریه‌پردازی سلامت فرهنگستان علوم پزشکی و استاد دانشگاه شاهد، در گفت‌وگو با خبرنگار آگاه با اشاره به مفهوم تاب‌آوری اظهار کرد: در آموزه‌های اسلامی بر الگوگیری از پیامبر اکرم (ص) تأکید شده و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز بر مفاهیمی همچون مشارکت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، رشد و کمال انسان و عدالت تأکید دارد؛ مفاهیمی که به گفته وی، از مهم‌ترین مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی به شمار می‌روند.

تاب‌آوری یعنی بازگشت جامعه به مسیر طبیعی پس از بحران

وی با تشریح مفهوم تاب‌آوری گفت: تاب‌آوری حالتی است که در آن فرد یا جامعه پس از تحمل فشار و استرس، توان بازگشت به وضعیت طبیعی خود را پیدا می‌کند. این مفهوم در فیزیک نیز وجود دارد؛ همانند فنر یا ماده‌ای که پس از وارد شدن فشار، دوباره به حالت اولیه بازمی‌گردد.

واعظ مهدوی افزود: همان‌طور که ورزشکار پرش با نیزه از خاصیت ارتجاعی نیزه برای عبور از مانع استفاده می‌کند، جامعه نیز می‌تواند از فشار‌ها و بحران‌ها به عنوان بستری برای بازگشت، ترمیم و حتی پیشرفت استفاده کند.

وی ادامه داد: تاب‌آوری اجتماعی نیز به همین معناست که جامعه در برابر فشار‌ها و تهدیدها، ظرفیت جبران آسیب‌ها را پیدا کند و بتواند دوباره مسیر عادی خود را از سر بگیرد.

سرمایه روان‌شناختی، حلقه تکامل سرمایه اجتماعی

رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت با اشاره به مفهوم سرمایه روان‌شناختی اظهار کرد: امید، خوش‌بینی، خودکارآمدی و تاب‌آوری از مهم‌ترین مؤلفه‌های سرمایه روان‌شناختی هستند که در کنار سرمایه اجتماعی، ظرفیت ذهنی و روانی جامعه را افزایش می‌دهند.

وی گفت: جوامع در ابتدا به دنبال سرمایه فیزیکی هستند؛ ساخت جاده، بیمارستان، کارخانه و زیرساخت. در مرحله بعد سرمایه انسانی از طریق آموزش، علم، فناوری و مهارت شکل می‌گیرد، اما مرحله بالاتر، سرمایه اجتماعی است که شامل اعتماد، انسجام، مشارکت و همدلی مردم می‌شود.

واعظ مهدوی افزود: سرمایه روان‌شناختی حتی از سرمایه اجتماعی نیز یک گام بالاتر است؛ زیرا امید به آینده، احساس توانمندی و خوش‌بینی را در جامعه تقویت می‌کند.

سختی‌ها می‌توانند زمینه رشد جامعه باشند

وی با اشاره به مفهوم «رشد پس از استرس» اظهار کرد: در کنار اختلالات ناشی از استرس، مفهومی به نام رشد پس از بحران نیز وجود دارد که در ادبیات دینی و فرهنگی ایران سابقه‌ای طولانی دارد.

واعظ مهدوی افزود: رودکی بیش از هزار سال پیش می‌گوید «پدید آید از هر شدتی بزرگمردی و سالاری»؛ یعنی سختی‌ها می‌توانند زمینه رشد انسان را فراهم کنند.

وی ادامه داد: در آموزه‌های دینی نیز امتحان الهی تنها به معنای سختی نیست، بلکه فرصتی برای رشد، تعالی و کمال انسان محسوب می‌شود.

نهضت عاشورا نمونه‌ای از تاب‌آوری و رشد پس از بحران است

عضو شورای آینده‌نگاری و نظریه‌پردازی سلامت فرهنگستان علوم پزشکی با اشاره به واقعه عاشورا گفت: اگر به نهضت عاشورا نگاه کنیم، می‌بینیم که حضرت زینب (س) پس از حادثه کربلا به مرتبه‌ای از استقامت و رشد رسید که در برابر یزید فرمود: ما رأیت إلا جمیلا.

وی افزود: این نگاه، حاصل امید، ایمان و رشد پس از سختی است و بسیاری از یاران امام حسین (ع) نیز در جریان این واقعه به درجات بالایی از کمال انسانی رسیدند.

واعظ مهدوی تصریح کرد: بنابراین سختی همیشه به معنای شکست نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تعالی فرد و جامعه باشد.

ابداع بزرگ ملت ایران در جنگ اخیر شکل گرفت

وی با اشاره به جنگ اخیر علیه کشور گفت: یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های ملت ایران در این ایام، شکل‌گیری همبستگی و حضور گسترده مردم در صحنه بود.

واعظ مهدوی افزود: حضور شبانه مردم، گردهمایی‌های گسترده، حمایت از نیرو‌های مسلح و شعار‌هایی که مردم در حمایت از مدافعان کشور سر دادند، نمونه‌ای از سرمایه اجتماعی و سرمایه روان‌شناختی بود که موجب افزایش تاب‌آوری ملی شد.

وی ادامه داد: این حضور مردمی را می‌توان یک ابداع بزرگ ملت ایران دانست؛ زیرا جامعه توانست فشار ناشی از جنگ را به انسجام، امید و مقاومت تبدیل کند.

مشارکت مردمی مهم‌ترین عامل تقویت تاب‌آوری است

رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت با اشاره به اقدامات مردمی در دوران جنگ اظهار کرد: در همان روز‌های ابتدایی، ستاد پشتیبانی مردمی دفاع تشکیل شد و بیش از ۵۰ مؤسسه خیریه امکانات خود را برای کمک به مردم و جبران آسیب‌ها تجمیع کردند.

وی گفت: بسیاری از مردم می‌پرسیدند چه کاری از دست ما برمی‌آید و پاسخ ما این بود که هر کس توانایی خود را برای کمک اعلام کند.

واعظ مهدوی افزود: همین احساس حضور و مشارکت، یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش تاب‌آوری اجتماعی بود.

وی ادامه داد: در این مدت جلوه‌های فراوانی از همدلی اجتماعی مشاهده شد؛ تعمیرگاه‌هایی که بخشی از هزینه خدمات را دریافت نکردند، فروشگاه‌هایی که تخفیف دادند، افرادی که از دریافت اجاره صرف‌نظر کردند و خیرانی که امکانات خود را در اختیار آسیب‌دیدگان قرار دادند.

بازسازی زیرساخت‌ها نیز بخشی از تاب‌آوری ملی است

وی اظهار کرد: کارخانه‌ها و صنایع نیز بلافاصله روند بازسازی را آغاز کردند. برای نمونه، در مجتمع فولاد مبارکه بخشی از کوره‌ها در مدت کوتاهی دوباره راه‌اندازی شد و برنامه‌ریزی برای احیای کامل مجموعه تا پایان سال انجام شده است.

واعظ مهدوی افزود: این اقدامات نشان می‌دهد کشور ظرفیت بازسازی سریع را دارد و همین مسئله نیز بخشی از تاب‌آوری ملی محسوب می‌شود.

تبعیض مهم‌ترین تهدید سرمایه اجتماعی است

عضو شورای آینده‌نگاری و نظریه‌پردازی سلامت فرهنگستان علوم پزشکی با تأکید بر اینکه حفظ تاب‌آوری نیازمند رفع عوامل تضعیف‌کننده آن است، گفت: مهم‌ترین تهدید سرمایه اجتماعی، احساس تبعیض و بی‌عدالتی است.

وی افزود: قانون اساسی بر رفع تبعیض‌های ناروا، مشارکت مردم در تعیین سرنوشت و ایجاد فرصت‌های برابر تأکید کرده است و این اصول باید در عمل نیز محقق شوند.

واعظ مهدوی ادامه داد: اگر مردم احساس کنند با همه به یک شکل رفتار نمی‌شود، سرمایه اجتماعی آسیب می‌بیند و مشارکت عمومی کاهش پیدا می‌کند.

حتی حیوانات نیز تبعیض را نمی‌پذیرند

وی با اشاره به مطالعات علوم رفتاری اظهار کرد: پژوهش‌های علمی نشان داده حتی حیوانات نیز تبعیض را تحمل نمی‌کنند.

واعظ مهدوی گفت: در یکی از آزمایش‌های مشهور، زمانی که دو میمون در برابر انجام یک کار مشابه، پاداش متفاوت دریافت می‌کنند، حیوانی که پاداش کمتر گرفته است، دیگر آن را نمی‌پذیرد و اعتراض می‌کند.

وی افزود: این موضوع نشان می‌دهد احساس تبعیض، حتی در موجودات دیگر نیز واکنش ایجاد می‌کند و در جامعه انسانی به مراتب آثار عمیق‌تری خواهد داشت.

احساس عدالت، شرط استمرار مشارکت اجتماعی است

رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت با اشاره به نتایج پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان اظهار کرد: در این پیمایش، حدود نیمی از پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که با همه مردم به یک چشم نگاه نمی‌شود و این برداشت، حتی اگر دقیق نباشد، بر سرمایه اجتماعی اثر منفی می‌گذارد.

وی افزود: منظور از حکومت تنها دولت نیست، بلکه تمام نهادها، سازمان‌ها، دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و دستگاه‌هایی هستند که مردم با آنها سروکار دارند.

واعظ مهدوی تأکید کرد: اگر مردم احساس عدالت، برابری و فرصت‌های برابر داشته باشند، مشارکت اجتماعی و تاب‌آوری جامعه نیز تقویت خواهد شد.

برابری، مهم‌ترین پیام اسلام برای حفظ انسجام جامعه است

وی در پایان با استناد به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) گفت: پیامبر اسلام می‌فرمایند انسان‌ها از زمان حضرت آدم تا قیامت مانند دندانه‌های شانه با یکدیگر برابر هستند و هیچ برتری ذاتی میان افراد وجود ندارد.

واعظ مهدوی خاطرنشان کرد: حفظ این احساس برابری، توجه به مناطق کمتر برخوردار، کاهش تبعیض و توزیع عادلانه امکانات، مهم‌ترین شرط حفظ سرمایه اجتماعی، افزایش مشارکت مردم و تقویت تاب‌آوری ملی در برابر بحران‌های آینده است.

انتهای خبر/264771/