شبکه‌های اجتماعی از چه سنی خطرساز می‌شوند

به گزارش خبرگزاری آگاه، به نقل از «Futura Sciences»؛ ورود زودهنگام کودکان به شبکه‌های اجتماعی عملکرد تحصیلی را ضعیف‌تر می‌کند. این پژوهش طولی روی بیش از پنج هزار دانش‌آموز ایتالیایی نشان داده است کودکانی که در ۱۱ یا ۱۲ سالگی وارد شبکه‌های اجتماعی شده‌اند، چند سال بعد در برخی آزمون‌های درسی عملکرد ضعیف‌تری نسبت به همسالانی داشته‌اند که در ۱۴ یا ۱۵ سالگی وارد این فضا شدند.

پژوهشگران در این مطالعه ۵۲۲۷ دانش‌آموز در شمال ایتالیا را بررسی کردند و نتایج آزمون‌های استاندارد آن‌ها را در طول دوران مدرسه با زمان شروع استفاده از شبکه‌های اجتماعی مقایسه کردند. دانش‌آموزانی که زودتر حساب شخصی در شبکه‌های اجتماعی ساخته بودند، در سال‌های بعد در آزمون‌های ریاضی و زبان ایتالیایی عملکرد ضعیف‌تری داشتند و اختلاف عملکرد در برخی موارد تقریبا معادل شش ماه تحصیلی گزارش شد.

با این وجود، پژوهشگران تاکید دارند که این یافته به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. به بیان دیگر، نمی‌توان فقط بر اساس این مطالعه گفت شبکه‌های اجتماعی به شکل مستقیم باعث افت نمرات شده‌اند. عواملی مانند نحوه استفاده از گوشی، میزان دسترسی به اینترنت، شرایط خانوادگی و عادات مطالعه نیز می‌توانند در این رابطه نقش داشته باشند.

حلقه اتصال شبکه‌های اجتماعی و افت تحصیلی چیست؟

یکی از یافته‌های قابل توجه پژوهش ایتالیایی، نقش بررسی مداوم گوشی هوشمند بود. دانش‌آموزانی که در سن پایین‌تری وارد شبکه‌های اجتماعی شده بودند، بیشتر گزارش کرده‌اند که گوشی خود را هنگام انجام تکالیف، در مدرسه، پیش از خواب و پس از بیدار شدن بررسی می‌کنند. چنین الگویی می‌تواند توجه دانش‌آموز را بارها از فعالیت اصلی منحرف کند و زمان اختصاص‌یافته به مطالعه یا خواب را کاهش دهد.

به همین دلیل، مسئله ممکن است تنها «مدت‌زمان حضور در شبکه‌های اجتماعی» نباشد؛ بلکه دسترسی دائمی به گوشی و عادت به چک‌کردن مداوم آن نیز اهمیت داشته باشد، اما آیا این الگو در همه کشورها یکسان است؟ شواهد بین‌المللی پاسخ منفی می‌دهد

شبکه‌های اجتماعی در همه کشورها یک اثر دارد؟

یک پژوهش دیگر با عنوان «شبکه‌های اجتماعی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان، تحلیل بین‌کشوری با استفاده از آزمون بین‌المللی PISA 2018» داده‌های دانش‌آموزان ۱۵ ساله در ۵۰ کشور را بررسی کرده است.

پژوهشگران با استفاده از داده‌های آزمون بین‌المللی PISA و روش آماری «تطبیق نمره تمایل» تلاش کردند رابطه استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای ارتباط درباره امور درسی با عملکرد تحصیلی را در کشورهای مختلف مقایسه کنند. نتیجه نشان داد اثر این نوع استفاده در کشورها یکسان نیست.

برای نمونه، در کشورهایی مانند مکزیک و ترکیه رابطه مثبت میان استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای اهداف آموزشی و عملکرد دانش‌آموزان مشاهده شد. در مقابل، در کشورهایی مانند آمریکا و بریتانیا رابطه منفی گزارش شد. در مجموع، از میان ۵۰ کشور و منطقه بررسی‌شده، ۳۸ مورد رابطه معنادار مثبت یا منفی داشتند و در ۱۲ مورد رابطه معناداری مشاهده نشد.

این یافته نشان می‌دهد شبکه اجتماعی به‌خودی‌خود نه ابزار آموزشی مفید است و نه عامل افت تحصیلی زیرا نوع استفاده، محیط آموزشی و شرایط اجتماعی و فرهنگی می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.

پس چه سنی خطرساز است؟

یک «سن جادویی» برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی وجود ندارد، اما شروع استفاده در سال‌های پیش از نوجوانی و دسترسی مداوم به شبکه‌های اجتماعی از طریق گوشی هوشمند می‌تواند با پیامدهای نامطلوب آموزشی همراه باشد.

موضوع فقط این نیست که یک کودک چه زمانی اولین حساب کاربری خود را می‌سازد، بلکه مهم است پس از ورود به این فضا، چقدر درگیر آن می‌شود، چند بار گوشی را بررسی می‌کند و آیا شبکه‌های اجتماعی جای خواب، مطالعه و تمرکز را می‌گیرند یا نه.

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد بحث درباره سن مناسب ورود کودکان به شبکه‌های اجتماعی را نمی‌توان تنها به یک عدد محدود کرد. سن شروع، میزان استفاده و دسترسی دائمی به گوشی، سه عاملی هستند که باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

دو الگوی متفاوت

یک پژوهش بین‌کشوری که در سال ۲۰۲۶ در International Journal of Social Welfare منتشر شده، استفاده غیرآموزشی از اینترنت را در میان دانش‌آموزان چین و آمریکا مقایسه کرده است.

پژوهشگران داده‌های ۸۱۶۲ دانش‌آموز سال سوم دوره متوسطه در چین و ۵۵۱۵ دانش‌آموز پایه هشتم در آمریکا را بررسی کردند. حدود ۲۰ درصد دانش‌آموزان هر دو کشور اعلام کرده بودند که هفته‌ای دست‌کم ۲۰ ساعت را صرف فعالیت‌های اینترنتی غیرمرتبط با مدرسه می‌کنند.

نتایج نشان داد رابطه میان میزان استفاده از اینترنت و عملکرد تحصیلی در دو کشور کاملا یکسان نیست. در چین، دانش‌آموزانی که حداکثر پنج ساعت در هفته را صرف فعالیت‌های اینترنتی غیرآموزشی می‌کردند، بالاترین میانگین نمرات و کمترین احتمال غیبت از مدرسه را داشتند. در آمریکا، بهترین میانگین نمرات در گروهی مشاهده شد که ۶ تا ۹ ساعت در هفته از اینترنت برای فعالیت‌های غیرآموزشی استفاده می‌کردند؛ اما در میان دانش‌آموزانی که بیش از ۲۰ ساعت در هفته چنین استفاده‌ای داشتند، احتمال غیبت از مدرسه افزایش پیدا کرد.

پژوهشگران نتیجه گرفتند که استفاده متوسط از اینترنت ممکن است در برخی شرایط با تجربه آموزشی بهتر همراه باشد، اما استفاده افراطی و غیرآموزشی می‌تواند با عملکرد تحصیلی ضعیف‌تر و مشارکت کمتر در مدرسه ارتباط داشته باشد.

مشکل از سن است یا نحوه استفاده؟

کنار هم گذاشتن این پژوهش‌ها تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌دهد. مطالعه ایتالیا نشان می‌دهد شروع زودهنگام شبکه‌های اجتماعی با عملکرد ضعیف‌تر در برخی درس‌ها در سال‌های بعد ارتباط دارد و مطالعه PISA نشان می‌دهد اثر شبکه‌های اجتماعی در کشورهای مختلف متفاوت است و پژوهش چین و آمریکا نیز نشان می‌دهد حتی میزان استفاده از اینترنت برای فعالیت‌های غیرآموزشی، بسته به کشور و الگوی مصرف می‌تواند پیامدهای متفاوتی داشته باشد.

بنابراین، نمی‌توان یک عدد مشخص را به‌عنوان «سن خطرناک» تعیین کرد. آنچه اهمیت دارد، سن شروع، نوع استفاده، میزان درگیری، دسترسی دائمی به گوشی و زمانی است که استفاده از فضای آنلاین از خواب، مطالعه و فعالیت‌های روزمره می‌گیرد.

شبکه‌های اجتماعی زمانی می‌تواند به یک مسئله جدی تبدیل شود که از یک ابزار ارتباطی به عامل دائمی حواس‌پرتی تبدیل شود، به‌ویژه وقتی کودک یا نوجوان در زمان انجام تکالیف، حضور در کلاس یا خواب نیز مرتب به سراغ گوشی برود.

انتهای خبر/268805/