آتاری ۵۲۰۰ کنسولی که هیچوقت برای گیمرها جای نسل قبل خود را نگرفت

به گزارش خبرگزاری آگاه، آتاری در سال ۱۹۸۲ در موقعیتی قرار داشت که موفقیت عظیم آتاری ۲۶۰۰ دیگر برای حفظ جایگاه شرکت کافی به نظر نمی‌رسید. کنسول‌های رقیب با امکانات فنی پیشرفته‌تر وارد بازار شده بودند و آتاری به دستگاهی نیاز داشت که بتواند از نظر تصویر، صدا و توان پردازشی یک گام جلوتر باشد. آتاری ۵۲۰۰ در همین شرایط متولد شد؛ کنسولی که در اصل بر پایه رایانه‌های خانگی ۸ بیتی آتاری ساخته شده بود و قرار بود جایگاه این شرکت را در بازار کنسول‌های خانگی حفظ کند. موزه تاریخ رایانه نیز آتاری ۵۲۰۰ را تلاشی برای بازپس‌گیری سهم بازار در برابر رقبایی مانند اینتلی‌ویژن و کولکوویژن توصیف می‌کند. 

آتاری ۵۲۰۰ در اواخر ۱۹۸۲ در آمریکا عرضه شد و قیمت اولیه آن حدود ۲۷۰ تا ۳۳۰ دلار بود؛ تفاوت رقم اعلام‌شده در منابع مختلف به زمان و شیوه قیمت‌گذاری مربوط می‌شود. دستگاه در ابتدا با بازی «سوپر بریک‌اوت» عرضه شد و طراحی آن نسبت به آتاری ۲۶۰۰ کاملاً متفاوت بود. آتاری این محصول را به‌عنوان یک دستگاه رده بالاتر معرفی می‌کرد؛ محصولی که قرار بود تجربه‌ای نزدیک‌تر به بازی‌های آرکید را به خانه بیاورد.

سخت‌افزاری که برای زمان خودش جدی بود

آتاری ۵۲۰۰ از پردازنده ۸ بیتی با فرکانس حدود ۱٫۷۹ مگاهرتز و ۱۶ کیلوبایت حافظه اصلی استفاده می‌کرد. سامانه گرافیکی دستگاه از تراشه‌های اختصاصی آتاری بهره می‌برد و امکان نمایش تصویر با وضوحی تا حدود ۳۲۰ در ۱۹۲ پیکسل، پشتیبانی از پالت ۲۵۶ رنگ و نمایش هم‌زمان تعداد قابل توجهی رنگ را فراهم می‌کرد. تراشه صوتی دستگاه نیز چهار کانال صوتی در اختیار بازی‌ها قرار می‌داد. 

چنین مشخصاتی باعث می‌شد آتاری ۵۲۰۰ از نظر توان فنی فاصله محسوسی با آتاری ۲۶۰۰ داشته باشد. معماری دستگاه به رایانه‌های خانگی آتاری نزدیک بود و بسیاری از بازی‌ها می‌توانستند از ظرفیت بالاتر سخت‌افزار استفاده کنند. رسانه‌های تخصصی آن دوره و بررسی‌های بعدی نیز کیفیت بهتر برخی تبدیل‌های بازی‌های آرکید به این دستگاه را از نقاط قوت آن دانسته‌اند. 

کنترلر آتاری ۵۲۰۰ یکی از عجیب‌ترین بخش‌های طراحی آن بود. دسته دستگاه به یک اهرم هدایت‌گر آگاهلوگ، صفحه کلید عددی و کلید‌های آغاز، مکث و بازنشانی مجهز شده بود. وجود کلید اختصاصی مکث برای آن دوره ویژگی قابل توجهی محسوب می‌شد. اهرم آگاهلوگ نیز امکان حرکت در ۳۶۰ درجه را فراهم می‌کرد؛ قابلیتی که روی کاغذ پیشرفته به نظر می‌رسید، اما در عمل به یکی از بزرگ‌ترین مشکلات دستگاه تبدیل شد. 

مشکل اصلی این بود که اهرم هدایت‌گر به شکل مناسبی به مرکز بازنمی‌گشت و کیفیت ساخت دسته‌ها نیز رضایت‌بخش نبود. همین موضوع در بازی‌هایی که به حرکت دقیق نیاز داشتند، کنترل را دشوار می‌کرد و خرابی دسته‌ها نیز به مشکلی شناخته‌شده تبدیل شد. موزه تاریخ رایانه این نقص‌های طراحی را یکی از عوامل اصلی فروش ضعیف آتاری ۵۲۰۰ می‌داند. 

بازی‌هایی که قدرت ۵۲۰۰ را نشان دادند

کتابخانه بازی‌های آتاری ۵۲۰۰ در مقایسه با آتاری ۲۶۰۰ محدود بود، اما تعدادی از بازی‌های آن توانایی سخت‌افزار دستگاه را به نمایش گذاشتند. «سوپر بریک‌اوت»، «سنتی‌پید»، «فرمان موشکی»، «گالاکسیان»، «مسابقه اتومبیل‌رانی»، «ستاره‌گردان» و مجموعه «ورزش‌های واقعی» از جمله آثاری بودند که برای این کنسول عرضه شدند. آتاری در سال‌های فعالیت دستگاه همچنین نسخه‌هایی از چند بازی آرکید شناخته‌شده را روی آن ارائه کرد.

«برزرک» نیز یکی از بازی‌های قابل توجه این کنسول بود؛ اثری که در ابتدا در سالن‌های بازی عرضه شده بود و نسخه آتاری ۵۲۰۰ آن توسط خود آتاری منتشر شد. «مهاجمان فضایی» و «میسایل کماند» نیز از دیگر بازی‌هایی بودند که برای این دستگاه عرضه شدند و بعد‌ها در مجموعه‌های تاریخی آتاری دوباره مورد توجه قرار گرفتند. آتاری در مجموعه رسمی «کلاسیک‌های آتاری» نیز تعدادی از بازی‌های آتاری ۵۲۰۰ از جمله «ماجراجویی ۲»، «میراث نهایی»، «ستاره‌گردان» و مجموعه «ورزش‌های واقعی» را حفظ کرده است. 

مشکل آتاری ۵۲۰۰ فقط تعداد بازی‌ها نبود. ناسازگاری با بازی‌های آتاری ۲۶۰۰ نیز ضربه بزرگی به جذابیت دستگاه زد. خریداران آتاری ۲۶۰۰ مجموعه بزرگی از بازی‌ها در اختیار داشتند و طبیعی بود که انتظار داشته باشند کنسول جدید نیز بتواند از همان مجموعه استفاده کند. آتاری بعد‌ها برای رفع این مشکل به سراغ رابطی رفت که امکان اجرای بازی‌های آتاری ۲۶۰۰ را فراهم می‌کرد، اما این راه‌حل دیرتر از آن رسید که بتواند جایگاه ۵۲۰۰ را نجات دهد. 

روزهای خوبی که خیلی زود تمام شدند 

آتاری ۵۲۰۰ هیچ‌گاه نتوانست موفقیت آتاری ۲۶۰۰ را تکرار کند. فروش جهانی آن حدود ۱ میلیون دستگاه برآورد شده است؛ رقمی که در برابر ده‌ها میلیون دستگاه فروخته‌شده از نسل قبلی، فاصله بسیار زیادی داشت. دستگاه در نهایت پس از کمتر از ۲ سال حضور مؤثر در بازار کنار گذاشته شد و آتاری در سال ۱۹۸۴ پایان عمر آن را اعلام کرد. 

سال ۱۹۸۳ برای صنعت بازی‌های ویدیویی سالی سرنوشت‌ساز بود. اشباع بازار، عرضه تعداد زیادی بازی کم‌کیفیت، کاهش اعتماد مصرف‌کنندگان و رقابت شدید میان شرکت‌ها به سقوط بزرگ بازار بازی‌های ویدیویی انجامید. آتاری نیز به‌شدت از این بحران آسیب دید و مشکلات آتاری ۵۲۰۰ در چنین بازاری بیشتر خود را نشان داد. موزه تاریخ رایانه این بحران را حاصل هجوم محصولات فراوان و افت شدید فروش بازی‌ها می‌داند.

آتاری در سال ۱۹۸۴ مدل جدیدی را برای جبران ضعف‌های ۵۲۰۰ طراحی کرد. آتاری ۷۸۰۰ قرار بود مشکلات نسل قبل را برطرف کند و برخلاف ۵۲۰۰ با بازی‌های آتاری ۲۶۰۰ سازگار بود. موزه تاریخ رایانه نیز تصریح می‌کند که ۷۸۰۰ برای پاسخ به کاستی‌های آتاری ۵۲۰۰ طراحی شده بود. 

حضور آتاری ۵۲۰۰ در ایران نیز در مقایسه با آتاری ۲۶۰۰ بسیار محدودتر بود. آتاری ۲۶۰۰ در ایران به نام عمومی «آتاری» شناخته شد و بخش بزرگی از خاطره بازی‌های خانگی دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ را ساخت، اما ۵۲۰۰ به دلیل عمر کوتاه، تعداد کمتر بازی‌ها و مشکلات فنی نتوانست همان جایگاه را در بازار ایران پیدا کند. منابع فارسی حوزه بازی نیز هنگام مرور تاریخ کنسول‌های آتاری، ۵۲۰۰ را محصولی کم‌فروش و ناکام در برابر مدل ۲۶۰۰ توصیف کرده‌اند. 

آتاری ۵۲۰۰ در نهایت یکی از نمونه‌های جالب تاریخ بازی‌های ویدیویی باقی ماند؛ کنسولی که از نظر فنی می‌توانست یک قدم بزرگ‌تر از آتاری ۲۶۰۰ باشد، اما طراحی کنترلر، نبود سازگاری اولیه با بازی‌های نسل قبل، کتابخانه محدود و بحران بزرگ بازار اجازه نداد این قدرت سخت‌افزاری به موفقیت تجاری تبدیل شود. فروش حدود ۱ میلیون دستگاه و عمر کمتر از ۲ سال، پایان یکی از بلندپروازانه‌ترین تلاش‌های آتاری برای حفظ سلطه خود بر بازار کنسول‌های خانگی را رقم زد.

انتهای خبر/270395/