دانشگاه‌های ایران برای عصر هوش مصنوعی نیازمند بازتعریف مأموریت خود هستند

محمدعلی نادی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان) و از پژوهشگران پر استناد دانشگاه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آگاه با اشاره به اینکه آموزش، موتور محرک توسعه کشور است، اظهار کرد: در بسیاری از کشور‌های در حال توسعه، آموزش صرفاً به‌عنوان یکی از بخش‌های خدمات عمومی دیده می‌شود، در حالی که تجربه کشور‌های موفق نشان داده است که آموزش، مهم‌ترین پیشران توسعه اقتصادی، اجتماعی و فناورانه محسوب می‌شود.

وی با بیان اینکه اقتصاد‌های موفق جهان بیش از هر چیز بر سرمایه انسانی متکی هستند، افزود: کشوری که بتواند نیروی انسانی خلاق، توانمند، نوآور و سازگار با تغییرات تربیت کند، حتی بدون برخورداری از منابع طبیعی گسترده نیز می‌تواند در عرصه رقابت جهانی موفق باشد؛ اما اگر تربیت سرمایه انسانی مورد غفلت قرار گیرد، توسعه پایدار نیز با چالش جدی روبه‌رو خواهد شد.

آموزش عالی باید خود را برای آینده بازتعریف کند

نادی با اشاره به تحولات ساختاری پیش‌روی ایران اظهار کرد: کاهش نرخ باروری، سالمند شدن جمعیت، توسعه فناوری‌های نوین، تغییر الگو‌های اشتغال و رقابت فشرده جهانی، همگی نشان می‌دهند که مزیت رقابتی کشور در آینده بیش از هر زمان دیگری به کیفیت آموزش و سرمایه انسانی وابسته خواهد بود.

وی ادامه داد: یکی از مشکلات اساسی این است که بسیاری از دانشجویان و حتی دانش‌آموختگان دانشگاه‌ها، پس از سال‌ها تحصیل، مهارت‌های مورد نیاز برای ورود موفق به بازار کار، فعالیت حرفه‌ای یا ایفای نقش مؤثر در جامعه را به دست نمی‌آورند و همین مسئله موجب افزایش فاصله میان دانشگاه و نیاز‌های واقعی جامعه شده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: این شکاف علاوه بر تحمیل هزینه‌های اقتصادی، موجب کاهش اعتماد عمومی به کارآمدی نظام آموزش عالی و ایجاد احساس سرخوردگی در میان نسل جوان می‌شود.

هوش مصنوعی قواعد آموزش را تغییر داده است

نادی با اشاره به ظهور فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، گفت: امروز بسیاری از فعالیت‌هایی که پیش‌تر نیازمند دانش تخصصی انسان بودند، به‌تدریج توسط سامانه‌های هوشمند انجام می‌شوند؛ بنابراین ارزش حفظ کردن اطلاعات کاهش یافته و در مقابل، مهارت‌هایی مانند تحلیل، تفکر انتقادی، خلاقیت، حل مسئله، یادگیری مستمر و توانایی استفاده هوشمندانه از فناوری اهمیت بیشتری یافته‌اند.

وی افزود: اگر دانشگاه‌های کشور نتوانند خود را با این تغییرات هماهنگ کنند، فاصله میان توانمندی فارغ‌التحصیلان و نیاز‌های اقتصاد آینده روزبه‌روز بیشتر خواهد شد و این مسئله می‌تواند به یکی از موانع اصلی توسعه کشور تبدیل شود.

مسئله آموزش عالی فقط بودجه نیست؛ حکمرانی است

این پژوهشگر پر استناد با بیان اینکه بسیاری از مشکلات آموزش عالی به کمبود بودجه یا امکانات نسبت داده می‌شود، اظهار کرد: هرچند این مسائل مهم هستند، اما ریشه اصلی بحران در نحوه حکمرانی آموزشی نهفته است.

وی ادامه داد: طی سال‌های گذشته، تصمیم‌گیری‌های دانشگاهی بیش از اندازه متمرکز شده است؛ به‌گونه‌ای که بخش عمده تصمیمات درباره برنامه‌های آموزشی، منابع انسانی، سیاست‌های پژوهشی و حتی بسیاری از امور اجرایی در سطوح مرکزی اتخاذ می‌شود و همین مسئله انعطاف‌پذیری دانشگاه‌ها را کاهش داده است.

نادی افزود: چنین ساختاری سبب شده است که دانشگاه‌ها نتوانند متناسب با نیاز‌های منطقه‌ای، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی خود تصمیم‌گیری کنند و ظرفیت نوآوری در بسیاری از مراکز آموزش عالی محدود شود.

آموزش حافظه‌محور پاسخگوی آینده نیست

وی با اشاره به فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیاز‌های واقعی جامعه گفت: حتی اگر ساختار حکمرانی اصلاح شود، همچنان چالش مهم دیگری باقی خواهد ماند و آن فاصله میان محتوای آموزشی و مهارت‌های مورد نیاز زندگی و بازار کار است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اظهار کرد: بخش قابل توجهی از آموزش عالی همچنان بر انتقال اطلاعات و محفوظات تکیه دارد؛ در حالی که جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به توانایی تحلیل، نوآوری، حل مسئله، کار تیمی و یادگیری مستمر نیاز دارد.

وی ادامه داد: با گسترش اینترنت، موتور‌های جست‌و‌جو و هوش مصنوعی، دسترسی به اطلاعات بسیار آسان شده و دیگر مزیت رقابتی افراد صرفاً دانستن اطلاعات نیست، بلکه توانایی استفاده از دانش و تبدیل آن به راه‌حل اهمیت پیدا کرده است.

دانشگاه باید برای مشاغل آینده تربیت کند

نادی خاطرنشان کرد: بسیاری از مشاغلی که امروز دانشجویان برای آن آموزش می‌بینند، ممکن است طی یک یا دو دهه آینده ماهیت خود را تغییر دهند یا حتی از بین بروند و در مقابل، مشاغل جدیدی شکل بگیرند که امروز هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌اند.

وی افزود: به همین دلیل دانشگاه‌ها باید به جای آموزش برای یک شغل مشخص، دانشجویان را برای یادگیری مادام‌العمر، سازگاری با تغییرات، خلاقیت و حل مسائل پیچیده آماده کنند.

بازتعریف مأموریت دانشگاه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است

این استاد دانشگاه تأکید کرد: مسئله اصلی آموزش عالی دیگر صرفاً افزایش امکانات یا بودجه نیست، بلکه باید مأموریت دانشگاه‌ها متناسب با تحولات آینده بازتعریف شود.

نادی اظهار کرد: امروز پرسش اساسی این نیست که دانشگاه چه میزان اطلاعات به دانشجو منتقل می‌کند، بلکه این است که چه انسانی تربیت می‌کند و آیا آن دانشجو می‌تواند در آینده‌ای پیچیده، فناورانه و مبتنی بر هوش مصنوعی زندگی، کار و خلق ارزش کند یا خیر.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تحول آموزش عالی یک پروژه کوتاه‌مدت نیست، بلکه فرآیندی تدریجی، مستمر و مبتنی بر اجماع ملی است و هر میزان سرمایه‌گذاری در ارتقای کیفیت دانشگاه‌ها، در حقیقت سرمایه‌گذاری برای آینده ایران خواهد بود.

انتهای خبر/270414/