آمریکا به دنبال جبران شکست نظامی از مسیر فشار روانی بر اقتصاد ایران است/ ظرفیت همسایگان را فعال کنیم

«مهدی خورسند» کارشناس اقتصاد سیاسی و تحلیلگر مسائل چین و روسیه در گفت‌و‌گو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آگاه، در پاسخ به سوالی درباره «تروریسم اقتصادی و دلایل توسل دوباره دولت واشنگتن به ابزار تحریم علیه ایران» اظهار کرد: با توجه به شرایط دولت مستقر در آمریکا و در پیش بودن انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، همچنین آمار و ارقامی که از پیش‌بینی‌ها درباره انتخابات میان‌دوره‌ای توسط رسانه‌ها منتشر می‌شود، دولت مستقر آمریکا و به‌خصوص دونالد ترامپ احساس خطر زیادی دارند.

وی ادامه داد: اخیرا رئیس‌جمهور آمریکا صراحتاً موضع گرفت و اعلام کرد که اگر انتخابات کنگره را ببازیم، دموکرات‌ها پیروز خواهند شد. با توجه به شرایط داخلی آمریکا، افزایش نرخ بهره، گران شدن بنزین و همچنین به نتیجه نرسیدن جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، دولت مستقر آمریکا به دستاورد مشخصی در حوزه سیاست خارجی دست پیدا نکرده است.

کارشناس اقتصاد سیاسی افزود: البته تحقق اهداف بسیار کوچکی مانند اقدامی که در ونزوئلا اتفاق افتاد، نمی‌تواند دستاورد چشمگیری برای آمریکایی‌ها محسوب شود. کما اینکه آمریکایی‌ها پس از آنچه به زعم خودشان دستاوردی در ونزوئلا داشتند، به سراغ ایران آمدند، اما با موج سنگین حمله نظامی نتوانستند به اهداف خود دست پیدا کنند.

خورسند با بیان اینکه آمریکا در چنین شرایطی به سمت سناریو‌های تکراری و نخ‌نماشده تحریم‌های نفتی و تشدید تحریم‌های اقتصادی رفته است، تصریح کرد: آمریکا تلاش کرد با ایجاد محاصره دریایی، مانع فروش نفت ایران شود، اما می‌بینیم که ایران همچنان توانسته بازار خود را حفظ کند. افزایش قیمت انرژی در دنیا نیز حتی توانسته پوششی برای کاهش صادرات نفت ایران در بازار‌های جهانی ایجاد کند و در مجموع، جمهوری اسلامی ایران در سطح کلان موضوع، با فشار‌هایی که آمریکا انتظار داشت، مواجه نشده است.

وی ادامه داد: آمریکایی‌ها در اثنای جنگ با ایران، کوبا را نیز تهدید کردند، اما، چون نتوانستند به دستاورد مشخصی در حوزه سیاست خارجی و جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران دست پیدا کنند، فعلاً سناریوی کوبا کنار رفته است. در به‌روزترین اقدام نیز دونالد ترامپ برای حفظ آبرو و ایجاد موفقیت در پرونده سیاست خارجی خود، موضوع ارتباط و مذاکره با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، را در پیش گرفته که در گام نخست، ظاهراً رئیس‌جمهور کره شمالی این درخواست را نپذیرفته است.

بازگشت تحریم‌ها؛ تلاشی برای فشار روانی بر بازار ایران

کارشناس مسائل چین و روسیه با بیان اینکه این مجموعه تحولات مقدمه‌ای برای درک چرایی بازگشت آمریکا به فشار اقتصادی علیه ایران است، گفت: این تعبیر که آمریکایی‌ها دوباره به سمت فشار اقتصادی رفته‌اند، تعبیر دقیقی نیست؛ چراکه آمریکایی‌ها در همین جنگ نظامی نیز با ایجاد محاصره دریایی، فشار اقتصادی را به اوج رساندند.

خورسند افزود: به نظر می‌رسد هدف اصلی آمریکا، حفظ حداقل فشار روانی بر بازار‌های داخلی ایران است. می‌بینیم که بازار طلا و دلار به‌شدت از تحولات سیاست خارجی تأثیر می‌پذیرد و آمریکا تلاش می‌کند یک بی‌نظمی یا تکانه خارجی را به بازار داخلی ایران وارد کند؛ تکانه‌ای که موجب برهم خوردن تعادل موجود در بازار، به‌ویژه در حوزه عرضه و تقاضا، شود.

وی با اشاره به گرانی‌های موجود در کشورتصریح کرد: ما گرانی‌های واقعاً افسارگسیخته داریم که بخش بزرگی از آن شاید به سوءمدیریت داخلی بازگردد، اما واقعیت این است که نمی‌توان از تأثیرگذاری عوامل خارجی نیز چشم‌پوشی کرد. نمی‌توان گفت جنگ هیچ تأثیری بر این گرانی‌ها و فشار‌ها نداشته است، اما قاعدتاً بخش بزرگی از مشکلات به سوءمدیریت داخلی بازمی‌گردد.

کارشناس اقتصاد سیاسی ادامه داد: این بخش از مشکلات با مدیریت منطقی‌تر داخلی قابل جبران است، اما دولت مستقر نگاه لیبرالی به اقتصاد دارد و آزادسازی قیمت‌ها را دنبال می‌کند.

چین؛ یکی از بزرگ‌ترین بازندگان تهدید‌های نفتی آمریکا

خورسند در پاسخ به سوالی درباره نوع واکنش چین به تهدید ترامپ درباره لزوم همکاری کشور‌های ثالث با کارزار ضدایرانی و تشدید تحریم‌ها علیه ایران تاکید کرد: اگر به تهدیداتی که دونالد ترامپ به‌خصوص در حوزه نفتی مطرح می‌کند بازگردیم، شاید یکی از بزرگ‌ترین بازندگان این تهدیدات بازار چین باشد و شاید به همین دلیل، برای نخستین‌بار پس از جنگ ۳۹ یا ۴۰ روزه، شاهد موضع‌گیری قاطع چین در حمایت از جمهوری اسلامی ایران هستیم.

کارشناس مسائل چین با اشاره به چرایی این رویکرد پکن افزود: یک دلیل عمده و مهم وجود دارد و آن این است که امروز برای همه کشور‌های منطقه و قدرت‌های بین‌المللی آشکار شده که ایران از یک قدرت قاعده‌پذیر به یک قدرت قاعده‌نویس در منطقه غرب آسیا تبدیل شده است.

خورسند ادامه داد: پیمان‌های امنیتی میان امارات و پاکستان و دیگر توافقات امنیتی در منطقه، بیانگر آن است که برخی کشور‌ها به‌صورت شتاب‌زده از این مسئله نگران شده‌اند و به شیوه خود تلاش می‌کنند در برابر قاعده‌نویسی امنیتی ایران، موازنه‌ای در منطقه غرب آسیا ایجاد کنند.

وی تصریح کرد: این پیام در سطحی بالاتر، یعنی در چارچوب تنش و رقابت هژمونیک در نظام بین‌الملل، از سوی چینی‌ها نیز دریافت شده است. چینی‌ها پس از چند ماه که موضع بسیار قاطع و مشخصی درباره جنگ ایران و آمریکا نداشتند، زمانی که تهدید‌های آمریکا برای محدود کردن صادرات انرژی ایران مطرح شد، واکنش نشان دادند.

کارشناس اقتصاد سیاسی افزود: چین نیز طبیعتاً در راستای منافع ملی خود این اقدام را انجام می‌دهد؛ اما باید بدانیم اگر بتوانیم با کشور‌ها و قدرت‌هایی که منافع ملی آنها با منافع ملی ما گره خورده است، تعاملات، هماهنگی‌ها و همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی در سطح بالاتری داشته باشیم، ما هم متقابلا می‌توانیم منافع ملی بیشتری کسب کنیم.

عبور از تحریم با تقویت همکاری با شرق و همسایگان

خورسند با انتقاد از کندی ایران در استفاده حداکثری از مزیت عضویت در سازمان‌های چندجانبه، گفت: این خوب است که به سمت نهاد‌های منطقه‌ای مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا رفته و عضو شده‌ایم. 

درباره مزایا و حتی معایب عضویت در این نهادها، ضرورت همکاری‌های ترانزیتی و همکاری‌های بلندمدت با چین و روسیه صحبت‌های زیادی مطرح شده است. اما در حال حاضر، کل دنیا در حال حرکت به سمت جایگزین کردن ارز‌های ملی به جای دلار است. ما نیز باید برای عبور از تحریم‌های آمریکا و پیدا کردن راه‌های فرار از تحریم‌هایی که آمریکایی‌ها به آنها اعتیاد پیدا کرده‌اند، اقدام کنیم.  

وی با اشاره به تجربه اروپا گفت: حتی همراهان سنتی آمریکا در دنیا نیز به سمت جایگزینی دلار حرکت کرده‌اند. نمونه آن یورو است که در اتحادیه اروپا، به‌عنوان همراهان سنتی آمریکا، برای متعادل کردن فضای ارزی در دنیا ایجاد شد. همچنین استفاده از یوان و گسترش مبادلات دوجانبه با ارز‌های ملی به جای دلار می‌تواند جایگاه تحریم‌های ضدایرانی را تضعیف کند.

خورسند با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت کشور‌های منطقه اعنوان کرد: امروز تهدیدات مشترکی از سوی رژیم صهیونیستی با کشور‌هایی مانند ترکیه وجود دارد. در عین حال، رقابت‌های بسیار جدی با ترکیه نیز داریم، اما باید از این تهدید مشترک، بهره‌برداری مشترک داشته باشیم.

وی با اشاره به تنش در روابط ایران و امارات گفت: ترکیه می‌تواند این فضا و فرصت را در اختیار ما قرار دهد تا مسیر جایگزین تخاصمات با امارات را در آنجا دنبال کنیم. حتی ارمنستان نیز می‌تواند کشور مناسبی برای این فضا باشد.

کارشناس اقتصاد سیاسی افزود: در تحریم‌هایی که در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ داشتیم، ارمنستان می‌توانست محل ورود کالا‌های تکنولوژیک ما باشد و امروز نیز می‌توانیم از چنین ظرفیت‌هایی استفاده کنیم.

وی با اشاره به برخی اقدامات تحریک‌آمیز در منطقه بیان کرد: دشمن فعال است و با دقت بسیار زیادی تلاش می‌کند میان دولت‌ها و ملت‌ها اختلاف ایجاد کند؛ بنابراین باید از ظرفیت جغرافیایی افغانستان و بازار افغانستان و به‌خصوص بازار پاکستان استفاده کنیم.

دیپلماسی اقتصادی؛ ظرفیتی که نباید معطل بماند

کارشناس اقتصاد سیاسی در پاسخ به اینکه «به غیر از چین، سایر کشور‌های طرف تجارت با ایران تا چه حد ممکن است تسلیم تهدید‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران شوند» گفت: هر نوع مبادله‌ای، حتی میان ایران و چین یا ایران و روسیه، که قرارداد‌های بلندمدت و اسناد همکاری با یکدیگر امضا کرده‌اند، منوط به این مسئله است که بتوانیم منافع مشترک تعریف کنیم.

وی ادامه داد: حتی با جمهوری آذربایجان که اکنون در بالاترین درجه سوءتفاهم سیاسی قرار داریم نیز می‌توان همکاری اقتصادی و برنامه‌ریزی اقتصادی داشت؛ مشروط بر اینکه منافع هر دو کشور تأمین شود.

خورسند با تأکید بر نقش سیاست داخلی افزود: بنابراین مسئله نخست به این بازمی‌گردد که از داخل کشور تا چه اندازه برای توسعه همکاری‌ها اراده وجود داشته باشد. ما پیمان‌های اقتصادی بسیار مناسبی برای شرایط امروز داریم، اما به وطر مثال، سازمان همکاری اقتصادی «اکو» که باید یک سازمان اقتصادی باشد، عملاً به سازمانی سیاسی تبدیل شده و کشور‌های عضو سالی یک‌بار دور هم جمع می‌شوند و عمدتاً مواضع سیاسی خود را در قالب بیانیه مطرح می‌کنند.

وی تصریح کرد: ایران، ترکیه و پاکستان به‌عنوان کشور‌های محوری اکو، جمعیتی بالغ بر ۵۰۰ میلیون نفر دارند و از ظرفیت بسیار بالایی برای همکاری منطقه‌ای برخوردارند. خط ریلی مشترک، نیاز‌های مشترک و همپوشانی اقتصادی فراوانی وجود دارد و می‌توان بسیاری از فشار‌ها و تحریم‌ها را در قالب همین سازمان همکاری اقتصادی مدیریت کرد. مهم این است که نگاه ما به دیپلماسی اقتصادی چگونه باشد. هیچ بن‌بستی برای جمهوری اسلامی ایران در زمینه انتفاع اقتصادی و توسعه همکاری با همسایگان وجود ندارد.

دیپلماسی استانی و مناطق آزاد مشترک؛ مسیر‌های مغفول اقتصاد ایران

وی در پاسخ به سوالی درباره «ظرفیت دیپلماسی استانی برای عبور ایران از شرایط دشوار کنونی» اظهار داشت: اگر دستگاه‌های متولی، مانند دبیرخانه مناطق آزاد که دارای برنامه و راهبرد است، برای همکاری استان‌های مرزی ایران با استان‌های کشور‌های همسایه وارد عمل شوند، به‌راحتی می‌توان با ایجاد مناطق آزاد تجاری مشترک، بخشی از تحریم‌ها را دور زد.

خورسند افزود: می‌توان صادرات محصول داشت و با ری‌برندینگ و ری‌پکینگ، محصولات ایرانی را با نام کشور و استان همسایه به بازار جهانی عرضه کرد. اینها مسائلی است که شدنی است.

خورسند همچنین بر استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی ساحلی تأکید کرد و گفت: استفاده از ظرفیت بانک‌های ساحلی می‌تواند سرمایه و سرمایه‌گذاری‌های بزرگی را برای ایران به همراه بیاورد. ما اکنون در حوزه خط ساحلی شمالی خود اقدام چندانی انجام نداده‌ایم، در حالی که برای آن هدف‌گذاری‌هایی صورت گرفته بود.

وی افزود: برای مثال، قرار بود بندر انزلی به یک پایلوت گردشگری در مناطق آزاد و تجاری ما تبدیل شود. همچنین اکنون یک خط پروازی بسیار مناسب در فرودگاه سردار جنگل گیلان ایجاد شده که ظاهراً برای نخستین‌بار در کشور چنین ظرفیتی ایجاد شده است. می‌توان با تکیه بر ظرفیت پزشکان، این منطقه را به قطب گردشگری سلامت تبدیل کرد.

خورسند تصریح کرد: فرصت‌های بی‌نظیری در طول این سال‌ها وجود داشته که یا مورد توجه قرار نگرفته، یا در اولویت نبوده و یا متأسفانه در بروکراسی‌های طولانی‌مدت گم شده است.

وی در جمع‌بندی این بخش اظهار داشت: ابتکار دیپلماسی همسایگی پیش از این نیز به شکل‌های مختلف در دبیرخانه مناطق آزاد مطرح شده بود. اکنون نیز این موضوع به شکل دیگری دنبال می‌شود که بسیار خوب است، به شرط اینکه نهاد‌ها در کنار یکدیگر بتوانند از دانش و ظرفیت هم استفاده کنند تا منافع ملی حداکثری حاصل شود.

کانال‌های ارتباطی با همسایگان؛ راه عبور از محاصره اقتصادی

خورسند در پاسخ به این پرسش که «آیا کشور‌های پیرامون ایران تحت تأثیر تهدید‌های ترامپ قرار خواهند گرفت یا این تهدید‌ها بیشتر یک بازی برای خرید زمان تا انتخابات کنگره است»، اظهار داشت: قیمت سکه و دلار و تورمی که امروز شاهد آن هستیم، به‌طور کامل در داخل ایران تعیین نمی‌شود و همه این مسئله را می‌دانیم.

وی ادامه داد: باید بپذیریم که شاید دولت‌های کشور‌های منطقه، در ظاهر نتوانند در برابر فشار‌های آمریکا مقاومت کنند. به عنوان مثال، آمریکا پول نفت و حقوق جاری مردم عراق را گروگان گرفته و ماهانه منابع مالی مورد نیاز را در اختیار آنها قرار می‌دهد؛ بنابراین طبیعی است که وقتی در چنین شرایطی قرار دارند، تا حدی تمکین کنند.

کارشناس اقتصاد سیاسی تأکید کرد:، اما ما دالان‌های ارتباطی مختلفی داریم که باید تلاش کنیم از آنها برای شکستن محاصره و انحصار ایجادشده استفاده کنیم.

خورسند در پایان خاطرنشان کرد: به‌نظر من اگر یک اقدام ترکیبی مناسب، همراه با رایزنی‌های غیررسمی با همسایگان داشته باشیم، می‌توانیم این فشار‌ها را مدیریت کنیم و آسیب کمتری به کشور وارد شود.

انتهای خبر/271628/