۷۰ درصد پایان‌نامه‌های دانشگاه آزاد پردیس در خدمت حل مسائل کلان ملی/ تشکیل مراکز تحقیقاتی مشترک با کشورهای D8 و بریکس در دستور کار

خبرگزاری آگاه ـ حسین بوذری: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس در سال‌های اخیر با درک درست از ضرورت‌های زیست‌بوم نوآوری کشور از یک واحد آموزشی سنتی به یک «هاب فناوری» و پنجره‌ای راهبردی برای اتصال دانشگاه به صنایع کلان کشور تبدیل شده است.

این تحول بنیادین که حاصل مدیریت هدفمند و تغییر رویکردهای ساختاری است، نه‌تنها جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری واحد پردیس را در رتبه‌بندی مراکز رشد کشور به سطح اول ارتقاء داده، بلکه تعریفی نوین از مأموریت دانشگاه در زنجیره ارزش فناوری ارائه کرده است.

تحلیل عملکرد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس نشان می‌دهد که تحول در بازمهندسی دقیق فرآیندهای علمی نهفته است.

دکتر فرزاد چراغ‌پور معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس با تبیین مأموریت این دانشگاه در زنجیره ارزش، خط فاصلی ترسیم می‌کند که در آن دانشگاه نه به‌عنوان یک تولیدکننده مستقیم در بازار رقابتی که عمدتاً به دلیل ساختار غیرمنعطف دانشگاهی، محکوم به شکست است، بلکه به‌عنوان بسترساز و تسهیل‌گر اصلی در چرخه تبدیل ایده به نمونه اولیه و محصول (Prototype) و استقرار استارتاپ‌ها، نقش‌آفرینی می‌کند.

این رویکرد، در واقع نسخه نجات‌بخش پایان‌نامه‌هایی است که پیش‌تر در کتابخانه‌ها خاک می‌خوردند؛ چراکه اکنون نزدیک به ۷۰ درصد از پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی در واحد پردیس، نه براساس علایق پراکنده، بلکه در قالب برنامه‌های علمی کلان و برای حل معضلات ملی (از آب و انرژی گرفته تا سلامت و محیط زیست) هم‌افزا شده‌اند.

دستاورد اجرایی این نگاه راهبردی، ارتقای مرکز رشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس از رتبه‌های میانی به رتبه نخست کشوری و تحقق درآمدهای ۶ میلیارد تومانی از آموزش‌های مهارتی بوده؛ ارقامی که نویدبخشِ گذار به دوران دانشگاهِ کارآفرین است.

خبرنگار آگاه درراستای پیشبرد پروژه‌های خبری و پژوهشی پیرامون نقش‌آفرینی مراکز علمی در توسعه پایدار، سلسله گفت‌و‌گو‌هایی  با عنوان «هاب‌های فناوری دانشگاه آزاد؛ از کانون‌های آموزش تا موتور‌های محرک اقتصاد منطقه‌ای» را در قالب پرونده خبری با مدیریت واحد‌های دانشگاهی در استان‌های مختلف پیش می‌برد و هدف از این بررسی، واکاوی نقش «هاب‌های فناوری» و مراکز نوآوری در حل مسائل اقتصادی و صنعتی شهرستان‌ها و همچنین میزان هم‌افزایی میان دانشگاه، صنعت و دولت است.

در این شماره سراغ دکتر چراغ‌پور معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس رفتیم و روایتی از معماری یک سیستم که پایان‌نامه را به پروژه، ایده دانشجویی را به «استارت‌آپ» و دانشگاه را به قطب صادرات دانش بدل می‌کند شنیدیم.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس با تبیین الگوی انتقال فناوری (Technology Transfer) بر این باور است که دانشگاه نباید به تولیدکننده محصول نهایی بدل شود، بلکه وظیفه اصلی آن، ساختن بستری پویا برای تبدیل ایده‌های پژوهشی به نمونه‌های اولیه (Prototype) و سپس پیوند آن‌ها با سرمایه‌گذاران صنعتی است.

این رویکرد عملیاتی که بر محور مسئله‌محوری استوار است، موجب شده تا پایان‌نامه‌های دانشجویی از حالت نظری خارج شده و در قالب برنامه‌های علمی کلان دانشگاه، گره از مسائل کشور بگشایند. 

گپ و گفت آگاه با چراغ‌پور معاون پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس در پی می‌آید:

درصددیم دانشگاه آزاد پردیس را به اکوسیستم فناوری کشور متصل کنیم

آگاه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس با توجه به موقعیت جغرافیایی و استراتژیک خود، چه جایگاهی را در ساختار اکوسیستم نوآوری استان تهران و شهرستان پردیس دنبال می‌کند؟

چراغ‌پور: با توجه به موقعیت مکانی متمایز دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس و همجواری آن با پارک فناوری پردیس و استقرار در تنها منطقه بین‌المللی نوآوری ایران ما خود را به‌عنوان «پنجره فناوری دانشگاه‌های آزاد اسلامی استان تهران» تعریف کرده‌ایم. 

درحقیقت، ما در نقش یک «هاب فناوری» (Technology Hub) عمل می‌کنیم و با حمایت‌های ریاست عالی دانشگاه آزاد اسلامی و ریاست دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران، واحد پردیس وظیفه ایفا کردن نقش پل ارتباطی را برعهده دارد تا بتواند به‌عنوان حلقه‌ واسط، دانشگاه را به اکوسیستم فناوری کشور متصل کند و این دقیقاً همان رویکردی است که ما برای حل مسائل و چالش‌های موجود دنبال می‌کنیم.

آگاه: از منظر محتوایی و تخصصی، فعالیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس در قالب چه حوزه‌های علمی و چه زیرساخت‌هایی سازماندهی شده است؟

چراغ‌پور: در بحث محتوایی، ما فعالیت‌های خود را بر پایه محور‌های استراتژیک و موضوعات کلان ملی تعریف کرده‌ایم و موضوعات محوری ما شامل چهار حوزه اصلی «هوش مصنوعی»، «آب»، «انرژی» و «محیط‌زیست و سلامت» است. 

برای تحقق این امر، یک زنجیره ارزش فناوری را طراحی کرده‌ایم که از طریق نهاد‌های مختلف دانشگاهی هدایت می‌شود و این زنجیره شامل مرکز رشد، سرای نوآوری، پارک فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان است و مجوز‌های لازم را با تمرکز بر همین موضوعات محوری دریافت کرده‌ایم تا تضمین شود که فرآیند انتقال دانش از دانشگاه به اقتصاد واقعی با هدف‌گذاری دقیق انجام می‌گیرد.

آگاه: فرآیند انتقال دانش از بدنه آموزشی به مرحله عملیاتی چگونه است؟

چراغ‌پور: هدف ما ایجاد یک زنجیره انتقال دانش (Knowledge Transfer) مستمر و پله‌به‌پله است و این فرآیند به این صورت است که دانش تولید شده در دانشگاه و مهارت‌هایی که دانشجویان در قالب آموزش‌های دانشگاهی کسب می‌کنند، به‌صورت مرحله‌بندی شده وارد چرخه می‌شود و ابتدا در قالب ایده‌ها و طرح‌های اولیه، وارد مرکز رشد شده و به شکل «استارت‌آپ» سازمان می‌یابند، سپس در سرای نوآوری، این طرح‌ها به شرکت‌های فعال تبدیل می‌شوند و در نهایت، هدف ما این است که این شرکت‌ها به سطح بلوغ لازم در بازار برسند تا بتوانند در حل مسائل اصلی و کلان کشور نقش‌آفرینی کنند.

آگاه: اعضای هیئت علمی و پروژه‌های پژوهشی در این زنجیره فناوری چه جایگاهی دارد؟ 

چراغ‌پور: استادان و اعضای هیئت علمی ما، ستون فقرات این زنجیره هستند و تمام تلاش ما بر این است که فعالیت‌های پژوهشی استادان در قالب طرح‌های پژوهشی و پروژه‌های کاربردی، همسو با نیاز‌های واقعی صنعت باشد.

این همسویی تنها محدود به سطوح عالی نیست؛ بلکه ما تلاش می‌کنیم از مقطع کارشناسی تا دوره‌های تحصیلات تکمیلی و دکتری، دانشجویان را درراستای هدف‌گذاری و ارائه راهکار‌های عملی برای مسائل محوری (یعنی همان چهار حوزه هوش مصنوعی، آب، انرژی و سلامت) هدایت کنیم تا پروژه‌های آنها مستقیماً به حل مسئله منجر شود.

آگاه: برای تکمیل این زنجیره و اتصال به دنیای واقعی، چه تعاملی با بخش صنعت دارید؟ 

چراغ‌پور: معتقدیم که برای موفقیت در این مسیر، باید صنعت را به این چرخه دعوت کرد تا فرآیند دست‌به‌دست شدن فناوری به بهترین شکل ممکن صورت گیرد.

ما از طریق برگزاری رویداد‌های تخصصی، این فضا را فراهم می‌کنیم؛ به‌عنوان مثال، هفته گذشته سومین «همایش ملی هوش مصنوعی و اینترنت اشیا» را برگزار کردیم که بستری برای دعوت از فعالان صنعت بود.

هدف نهایی ما ایجاد یک ارتباط یکپارچه میان دو سوی زنجیره فناوری است؛ از یک سو ظرفیت‌های علمی و پژوهشی که از دانشگاه می‌گذرد و از سوی دیگر، نیاز‌های عملیاتی که در بخش صنعت و مسائل کلان کشور وجود دارد.

ما در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس تلاش می‌کنیم این پنجره را به‌گونه‌ای مدیریت کنیم که ظرفیت‌های علمی را به شکلی کارآمد با نیاز‌های صنعتی پیوند زده و در نهایت به حل چالش‌های کشور کمک کنیم.

از تحول ساختاری تا جهش درآمدهای فناورانه

آگاه: جناب آقای دکتر، با توجه به راهبردهای تبیین شده، اگر بخواهیم به صورت مصداقی به دستاوردهای عملیاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس در دو سال اخیر اشاره کنیم، چه مواردی بیشترین نمود را در تحول این این واحد دانشگاهی داشته‌اند؟

چراغ‌پور: باید بگویم که این توفیقات حاصل تغییر رویکرد مدیریتی دانشگاه، به‌‌خصوص از زمان تصدی ریاست دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس توسط دکتر اصغری شیوایی است.

ما با رویکردی هدفمند، گام‌به‌گام زیرساخت‌ها را ایجاد کردیم و نخستین و مهم‌ترین تغییر، تأسیس «معاونت پژوهش و فناوری» بود که پیش از آن در ساختار دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس تعریف نشده بود و مسئولیت آن به بنده محول شد. 

در گذشته، حجم طرح‌های برون‌دانشگاهی از نظر گردش مالی و تعداد پروژه‌ها بسیار ناچیز و گاهی نزدیک به صفر (سالانه یک طرح یا بدون طرح) بود، اما با تغییر ریل‌گذاری در سال گذشته موفق شدیم ۵ تا ۶ طرح کلان منعقد کنیم که منجر به تحقق ۱۰۰ درصدی تعهدات بودجه‌ای دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس شد.

براساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته برای سال‌های ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶، نه‌تنها این تعهدات محقق شده، بلکه در پلن بودجه‌ای پیش‌رو، تعهدات مالی و پژوهشی ما نسبت به سال گذشته سه برابر شده است.

آگاه: در حوزه استقرار زیست‌بوم نوآوری و رتبه‌بندی مراکز رشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس چه جایگاهی را کسب کرده است؟

چراغ‌پور: در سه سال اخیر تلاش کردیم فرآیند «انتقال فناوری» (Technology Transfer) را تسهیل کنیم و تعداد تفاهم‌نامه‌ها با مجموعه‌های صنعتی را به‌طور چشمگیری افزایش دهیم.

همزمان با این اقدامات، تعداد استارتاپ‌های مستقر در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس رشد قابل‌توجهی داشت و چند برابر شد و این تلاش‌ها در ارزیابی‌های کلان دانشگاه آزاد اسلامی بازتاب داشته است؛ به طوری که رتبه مرکز رشد ما از جایگاه ۳ و ۴، اکنون به رتبه نخست در میان واحدهای دانشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی ارتقاء یافته است.

آگاه: درخصوص تعامل دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس با صنعت و آموزش‌های مهارتی، آمارها حاکی از چه پیشرفتی است؟

چراغ‌پور: ما برای اتصال بدنه دانشگاه به صنعت، از مکانیزم برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت کاربردی استفاده کردیم و با انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با سازمان فنی و حرفه‌ای شهرستان پردیس، آموزش‌های مهارتی را با رویکرد آموزش برای کار عملیاتی کردیم. 

اگر بخواهم با شاخص‌های مالی به این موضوع بپردازم، باید بگویم که میزان درآمدزایی ما از این بخش، از عدد «صفر» در سه سال گذشته، به رقمی فراتر و قابل توجه از ۶ میلیارد تومان در سال اخیر رسیده است.

نکته حائز اهمیت این است که برای سال آینده تعهد بودجه‌ای هدفی معادل دو برابر این رقم را در برنامه عملیاتی خود تعریف کرده‌ایم و این نشان می‌دهد که ما علاوه بر پژوهش، در توانمندسازی نیروی انسانی صنایع پیرامونی نیز تأثیرگذار بوده‌ایم.

از یک سو با برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت برای صنایع پیرامونی و آموزش برای کار تأثیر می‌گذاریم، از سوی دیگر با اعضای هیئت علمی در قالب طرح‌های برون‌دانشگاهی موضوعات را هدف قرار می‌دهیم. 

آگاه: به نکته خوبی اشاره کردید، در حوزه پژوهش‌های دانشگاهی و پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی، برای هم‌افزایی و حل مسائل کلان کشور چه تدابیری اندیشیده‌اید؟

چراغ‌پور: ما صرفاً به دنبال پژوهش‌های تئوری و نظری نیستیم؛ بلکه روندهای پژوهشی خود را با برنامه‌های علمی کلان دانشگاه آزاد اسلامی همسو کرده‌ایم.

به طور جدی پیگیر هستیم که پایان‌نامه‌های مقاطع تحصیلات تکمیلی، نه به صورت پراکنده، بلکه در قالب‌های هم‌افزا تعریف شوند؛ به این معنا که چندین پایان‌نامه روی یک موضوع خاص متمرکز شوند تا در نهایت، یک «راهکار» (Solution) قابل‌ارائه و جامع برای مسائل صنعت و کشور تولید شود.

این رویکرد، هسته اصلی فعالیت‌های آینده ماست.

از توسعه اکوسیستم تا چشم‌انداز بین‌المللی؛ گذار از پژوهش به حل مسئله

آگاه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس موفق به تولید محصولاتِ قابل عرضه در سطح ملی یا شهرستان شده که بتواند از دایره دانشگاه خارج شده و نقش‌آفرینی ملموسی داشته باشد؟

چراغ‌پور: در ذات اکوسیستم فناوری و نوآوری، تولید محصولِ نهایی لزوماً وظیفه مستقیم دانشگاه نیست و مأموریت اصلی دانشگاه، فراهم‌سازی بستر پژوهش و ایجاد نمونه اولیه (Prototype) است و استاد دانشگاه در مرکز تحقیقاتی، پژوهش را هدایت کرده و به نمونه اولیه می‌رسد؛ اما برای تبدیل این نمونه به محصول قابل عرضه در بازار، نیازمند حضور سرمایه‌گذار هستیم.

بنابراین رسالت دانشگاه تولید محصول و ارائه آن به جامعه را برعهده ندارد و در زنجیره فناوری اگر دانشگاه بخواهد از مأموریت خود عدول کرده و به‌عنوان یک واحد تولیدی، وارد بازار فروش محصول شود، به‌دلیل عدم آشنایی با زبان بازاریابی و اقتضائات تجاری، نه‌تنها محصولی غیراقتصادی تولید خواهد کرد، بلکه در رقابت با محصولات مشابه (مانند محصولات مشابه چینی که ممکن است نیاز مشتری را ارزان‌تر حل کنند) شکست خواهد خورد.

مأموریت دانشگاه تحقیقات، رساندن آن به نمونه اولیه و بسترسازی برای ایجاد استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های نوپا توسط دانشجویان است تا آگاهن با درگیر کردن سرمایه‌گذاران، نمونه‌های اولیه حاصل از پایان‌نامه‌ها را به محصول نهایی تبدیل کنند.

آگاه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس به این مرحله رسیده است؟

چراغ‌پور: ما در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس با کسب رتبه یکِ مراکز رشد در سطح دانشگاه آزاد اسلامی، این مرحله (بسترسازی و نمونه‌سازی) را به خوبی انجام داده‌ایم و اکنون گام بعدی ما، تسهیل فرآیند جذب سرمایه‌گذار برای تکمیل این زنجیره ارزش یعنی تحقیقات، رساندن آن به نمونه اولیه و بسترسازی برای ایجاد استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های نوپا توسط دانشجویان است تا در نهایت به محصول نهایی تبدیل شود.

آگاه: در بخش آموزش و پژوهش‌های تحصیلات تکمیلی، تا چه میزان از پایان‌نامه‌های دانشجویی به سمت مسئله‌محوری و حوزه‌های فناوری نوین نظیر هوش مصنوعی هدایت شده‌اند؟

چراغ‌پور: رویکرد کلان دانشگاه آزاد اسلامی، «مسئله‌محوری» است، در همین راستا، ۱۸ برنامه علمی کلان به تمامی واحدهای دانشگاهی ابلاغ شده که وظیفه دارند پایان‌نامه‌ها را همچون شاخه‌های یک درخت، به یکدیگر مرتبط سازند تا هر برنامه علمی، گره‌ای از مشکلات کلان ملی بگشاید.

در حال حاضر، در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس نزدیک به ۶۰ تا ۷۰ درصد از پایان‌نامه‌های تعریف شده را به موضوعات خلّاقانه‌ای اختصاص داده‌ایم که با پیشنهاد استادان، با این برنامه‌های علمی هم‌افزایی دارند و به سمت حل مسائل اولویت‌دار کشور سوق داده شده‌اند.

آگاه: چشم‌انداز و برنامه‌های سال آینده دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس در حوزه پژوهش و فناوری به‌‌خصوص در بخش همکاری‌های بین‌المللی را چگونه ترسیم کرده‌اید؟

چراغ‌پور: برنامه آینده ما در حوزه پژوهش و فناوری، بر محور تعامل بین‌المللی متمرکز است و با توجه به بسترهای ایجاد شده در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس و همایش‌های تخصصی که پایه‌ریزی کرده‌ایم، اولویت ما اتصال به بازارهای جهانی و پروژه‌های مشترک است.

نگاه ما در این مسیر، متوجه کشورهای اسلامی (D8) (گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه (D-8)، گروهی اقتصادی متشکل از هشت کشور در حال توسعهٔ اسلامی شامل ایران، ترکیه، پاکستان، بنگلادش، اندونزی، مالزی، مصر و نیجریه است و آذربایجان به عنوان نهمین عضو گروه، در تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۲۴ پذیرفته شد) و کشورهای عضو بریکس BRICS  (سازمان بین‌دولتی با عضویت برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی و امارات متحده عربی، ایران و اندونزی و بولیوی و نیجریه است) است که در این کشورها با پارک علم و  فناوری پردیس ارتباط داشته و حضور فعال دارند؛ چراکه این کشورها دغدغه‌های مشترکی در حوزه‌های «آب، انرژی، محیط زیست و سلامت» دارند. 

هدف ما ایجاد «مراکز تحقیقاتی مشترک» با این کشورها و اجرای پروژه‌های علمی برای حل مسائل مشترک منطقه‌ای در حوزه‌های «آب، انرژی، محیط زیست و سلامت» است.

در این راستا درصددیم پروژه‌های مشترکی که این کشورها با یکدیگر پیش می‌برند با توانمندی‌های استادان و اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس انجام دهیم.

ما در این رویکرد بین‌المللی، صرفاً به ظرفیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و فناوری پردیس بسنده نکرده‌ایم؛ بلکه دست یاری خود را به سمت تمامی اعضای هیئت علمی در واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران و سراسر کشور دراز می‌کنیم و مشتاقانه پذیرای همکاری و همراهی آگاهن برای تحقق این اهداف بزرگ هستیم.

انتهای خبر/274467/