چرا برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی فقط تماشا‌گر هستند

به گزارش خبرگزاری آگاه، به نقل از «SiliconCanals»؛ در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی، تصویری که از فضای عمومی می‌بینیم، بیش از آنکه بازتاب دیدگاه همه کاربران باشد، حاصل فعالیت گروه کوچکی از کاربران بسیار فعال است. «یاکوب نیلسن»، پژوهشگر حوزه تجربه کاربری، در سال ۲۰۰۶ برای توصیف این وضعیت مفهوم «نابرابری مشارکت» را مطرح کرد. بر اساس این الگو، حدود ۹۰ درصد کاربران صرفاً مطالب را مشاهده می‌کنند، ۹ درصد گاهی مشارکت دارند و تنها یک درصد بخش عمده محتوای تولیدشده را به وجود می‌آورند. اگرچه این نسبت یک قانون قطعی نیست و با توجه به نوع پلتفرم می‌تواند تغییر کند، اما الگوی مشابه در بررسی‌های مختلف تکرار شده است. داده‌های مرکز پژوهشی «پیو» نیز نشان می‌دهد سهم کوچکی از کاربران می‌تواند بخش بزرگی از محتوای یک شبکه اجتماعی را تولید کند.

در یک بررسی از حساب توییتر ۲۷۹۱ بزرگسال آمریکایی، ۱۰ درصد فعال‌ترین کاربران، ۸۰ درصد کل توییت‌ها را منتشر کرده بودند. در مقابل،۹۰ درصد باقی‌مانده، تنها حدود دو بار در ماه مطلب منتشر می‌کردند و به‌طور میانگین ۱۹ دنبال‌کننده داشت. این ارقام نشان می‌دهد آنچه کاربران هنگام مرور شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان «صدای جامعه» یا حتی «حال‌وهوای عمومی مردم» مشاهده می‌کنند، ممکن است در عمل بیشتر نتیجه فعالیت گروه کوچکی از کاربران پرکار باشد و نه بازتاب نظر اکثریت.

سکوت کاربران همیشه نشانه خجالتی بودن نیست

یکی از برداشت‌های رایج درباره کاربران خاموش این است که آنها افرادی خجالتی هستند، تمایلی به مشارکت ندارند یا صرفاً مصرف‌کننده هستند. با این حال، پژوهش‌های انجام‌شده درباره این گروه تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. «بلر نونکه» و «جنی پریس» در مصاحبه‌هایی بسیار عمیق و شخصی با ۱۰ کاربر خاموش، ۷۹ دلیل متفاوت برای مشارکت نکردن در اجتماعات آنلاین شناسایی کردند. نتیجه این بررسی نشان داد «تماشا کردن» در فضای آنلاین الزاماً رفتاری منفعلانه و بدون هدف نیست، بلکه می‌تواند تصمیمی آگاهانه باشد. 

بررسی‌های بعدی پریس و همکارانش نیز نشان داد که بسیاری از کاربران سکوت خود را آگاهانه انتخاب می‌کنند. برخی نیز می‌گویند صرفاً خواندن مطالب برایشان کافی است و نیازی به اظهار نظر یا انتشار محتوا ندارند. برخی دیگر نیز معتقدند در بعضی موقعیت‌ها، مشارکت نکردن و فقط دنبال کردن بحث، می‌تواند انتخاب مفیدتری باشد. به این ترتیب، ننوشتن نظر یا منتشر نکردن محتوا را نمی‌توان لزوماً به بی‌تفاوتی، خجالتی بودن یا ناآگاهی نسبت داد. برای بخشی از کاربران، سکوت، نوعی تصمیم‌گیری درباره زمان و نحوه مشارکت است.

دیده شدن با شناخته شدن تفاوت دارد

یکی دیگر از نکاتی که در بررسی رفتار کاربران شبکه‌های اجتماعی اهمیت دارد، تفاوت میان «دیده شدن» و «شناخته شدن» است. روان‌شناسان در مطالعات مربوط به شکل‌گیری روابط نزدیک معتقدند صمیمیت تنها با بیان کردن اطلاعاتی درباره خود شکل نمی‌گیرد؛ بلکه واکنش طرف مقابل و احساس درک شدن، پذیرفته شدن و مورد توجه قرار گرفتن نیز نقش اساسی دارد. این موضوع در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. یک کاربر ممکن است مطلبی شخصی یا مهم منتشر کند و صد‌ها نفر آن را ببینند، اما این به معنای برقراری ارتباط واقعی با او نیست. تعداد بالای بازدید یا دنبال‌کننده الزاماً به معنای شکل‌گیری رابطه یا احساس شناخته شدن نیست.

از سوی دیگر، شبکه‌های اجتماعی باعث شده‌اند مخاطبان مختلف یک فرد در یک فضای مشترک قرار بگیرند. دوستان، اعضای خانواده، همکاران، مدیران و حتی افرادی که هیچ شناختی از فرد ندارند ممکن است یک مطلب را ببینند. در چنین شرایطی، کاربر ناچار است یک پیام را برای مخاطبانی با پیشینه‌ها و انتظارات کاملاً متفاوت منتشر کند. این اتفاق که مخصوص فضای آنلاین است، در ارتباطات روزمره کمتر رخ می‌دهد.

آیا فقط اسکرول کردن مضر است؟

همزمان با افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، این تصور نیز رواج پیدا کرده که استفاده فعال از این پلتفرم‌ها، مانند انتشار پست و گفت‌و‌گو با دیگران، مفید است، اما استفاده منفعلانه، یعنی صرفاً تماشای محتوا و اسکرول کردن، به سلامت روان آسیب می‌زند. با این حال، پژوهش‌ها از این تصور ساده که «اسکرول کردن مضر و مشارکت کردن مفید است» حمایت نمی‌کند. «پتی والکنبورگ» و همکارانش با بررسی ۴۰ مطالعه درباره نحوه استفاده افراد از شبکه‌های اجتماعی دریافتند که بیشتر این مطالعات شواهد کافی برای مضر بودن صرفِ تماشای محتوا و دنبال کردن مطالب دیگران ارائه نکرده‌اند. بررسی‌های دیگر نیز به نتایج یکسانی نرسیده‌اند.

در نتیجه، نمی‌توان تنها بر اساس اینکه فرد در شبکه‌های اجتماعی فعالانه محتوا منتشر می‌کند یا بیشتر وقت خود را صرف تماشای مطالب دیگران می‌کند، درباره تأثیر این فضا بر او قطعی سخن گفت. به نظر می‌رسد تجربه افراد از شبکه‌های اجتماعی به عوامل دیگری نیز بستگی دارد و استفاده منفعلانه لزوماً برای همه کاربران پیامد منفی ندارد.

 تأثیر شبکه‌های اجتماعی برای همه یکسان نیست

پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهد واکنش افراد به استفاده منفعلانه از شبکه‌های اجتماعی یکسان نیست. در یک مطالعه سه‌هفته‌ای روی ۳۵۳ نوجوان، فرضیه آسیب‌زای استفاده منفعلانه تنها درباره حدود ۲۰ درصد افراد تأیید شد و درباره ۸۰ درصد دیگر صدق نکرد. هرچند این یافته مربوط به یک مطالعه و یک گروه سنی مشخص است و نمی‌توان آن را به همه کاربران تعمیم داد، اما این یافته نشان می‌دهد که صرفاً مرور کردن محتوای شبکه‌های اجتماعی الزاماً برای همه افراد پیامد منفی ندارد.

بر اساس این یافته‌ها، یکی از عوامل مهم در تعیین اثر این نوع استفاده، حس «حسادت» است. به بیان دیگر، ممکن است مشکل اصلی در واکنشی باشد که فرد هنگام مقایسه خود با زندگی، موفقیت یا شرایط دیگران تجربه می‌کند. در نتیجه، کاربران خاموش شبکه‌های اجتماعی را نمی‌توان صرفاً افرادی دانست که از مشارکت فرار می‌کنند یا چیزی برای گفتن ندارند. بسیاری از آنها آگاهانه تصمیم می‌گیرند فقط بخوانند، مشاهده کنند و در صورت لزوم وارد گفت‌و‌گو شوند و شواهد علمی نیز از این مسئله حمایت می‌کند.

انتهای خبر/274299/