چطور تاب‌آوری اقتصاد کشور را تقویت کنیم؟

به گزارش خبرگزاری آگاه، معماری، کارشناس اقتصاد- اقتصاد ایران در سال‌های اخیر مسیری پرفراز و نشیب را پیموده است. تحت تأثیر چالش‌های ساختاری مزمن، شوک‌های خارجی نظیر تحریم‌های گسترده بین‌المللی و نوسانات شدید در بازار‌های جهانی انرژی، این اقتصاد همواره در معرض آزمون‌های دشواری قرار داشته است. با این وجود، عملکرد اقتصاد ایران در مقیاس کلان نشان‌دهنده سطحی از تاب‌آوری است که از ظرفیت‌های تولیدی داخلی، منابع انرژی غنی و نیروی انسانی متخصص نشأت می‌گیرد. تحلیل وضعیت جاری مستلزم نگاهی واقع‌بینانه به دستاورد‌ها در عرصه مدیریت بحران، همراه با اذعان به موانع ساختاری پیش رو است.

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر، علی‌رغم تداوم تحریم‌های خارجی، ناترازی‌های مزمن و فشار‌های تورمی، نشانه‌هایی معنادار از بازسازی، افزایش تاب‌آوری و حرکت به‌سوی ثبات را تجربه کرده است؛ به‌گونه‌ای که رشد مثبت تولید ناخالص داخلی، افزایش سهم صادرات غیرنفتی، بهبود درآمد‌های پایدار دولت و گسترش فعالیت‌های دانش‌بنیان، از شکل‌گیری افقی روشن برای آینده اقتصاد کشور حکایت دارد؛ افقی که تحقق آن در گرو تداوم اصلاحات ساختاری، ثبات سیاست‌گذاری و تقویت اعتماد فعالان اقتصادی است.

کاهش وابستگی به نفت و تقویت درآمد‌های پایدار غیرنفتی، توسعه صادرات غیرنفتی و تنوع‌بخشی به بازار‌های هدف، حمایت هدفمند از تولید داخلی و تکمیل زنجیره‌های ارزش، اصلاح ساختار بودجه و مهار کسری مزمن دولت، کنترل تورم از طریق انضباط پولی و مالی، اصلاح نظام بانکی و هدایت نقدینگی به سمت تولید، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و شرکت‌های فناور، افزایش بهره‌وری عوامل تولید، تقویت بخش خصوصی واقعی و بهبود محیط کسب‌وکار، کاهش ریسک‌های اقتصادی با ثبات در سیاست‌گذاری، گسترش دیپلماسی اقتصادی و استفاده از پیمان‌های منطقه‌ای، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی و اقتصاد دیجیتال، مدیریت هوشمند یارانه‌ها و هدفمندسازی حمایت‌های اجتماعی، مقابله ساختاری با فساد و رانت، ارتقای سرمایه انسانی از طریق آموزش و مهارت‌آموزی، راهکار‌های افزایش تاب‌آوری اقتصاد کشورمان است موضوعی که شاید در برخی موارد به آن توجه ویژه شده باشد اما برای دستیابی به ایده آل های اقتصادی در کشور خیلی فاصله است.

روند‌های رشد اقتصادی و ثبات‌بخشی کلان

برخلاف انتظارات برخی تحلیلگران خارجی که پیش‌بینی رکود عمیق‌تر را می‌کردند، داده‌های رسمی نشان می‌دهد که اقتصاد ایران موفق شده است در سال‌های اخیر، با وجود فشار تحریم‌ها، به سطوح مثبتی از رشد اقتصادی دست یابد. این رشد عمدتاً متکی بر عملکرد بخش نفت و گاز، بازسازی تدریجی برخی بخش‌های تولیدی و رشد قابل توجه در حوزه خدمات بوده است. هرچند نرخ رشد اقتصادی نهایی همچنان نیازمند تقویت برای ایجاد اشتغال پایدار و بهبود سطح معیشت عمومی است، اما حرکت از وضعیت انقباضی به سمت توسعه محدود، نشان‌دهنده فعال بودن موتور‌های داخلی اقتصاد است.

کنترل تورم و مدیریت نقدینگی

یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های اقتصاد ایران در دهه‌های اخیر، پدیده تورم ساختاری و افسارگسیخته بوده است. بانک مرکزی در سال‌های اخیر، تمرکز خود را بر مهار نقدینگی سرگردان و کنترل رشد پایه پولی قرار داده است. این تلاش‌ها با اجرای سیاست‌های انقباضی پولی و همچنین تلاش برای مدیریت کسری بودجه دولت، تا حدی به کنترل دامنه نوسانات نرخ تورم کمک کرده است. اگرچه نرخ تورم همچنان بالاتر از سطح مطلوب است و انتظارات تورمی نیازمند مدیریت دقیق‌تری است، اما مشاهده می‌شود که شدت افزایش قیمت‌ها نسبت به اوج‌گیری‌های گذشته تعدیل شده است. مدیریت موفقیت‌آمیز نقدینگی نیازمند استمرار انضباط مالی دولت و افزایش کارایی ابزار‌های پولی است.

تحولات بازار ارز و تجارت خارجی

بازار ارز همواره به عنوان آینه‌ای از انتظارات اقتصادی و وضعیت ژئوپلیتیکی عمل کرده است. در سال‌های اخیر، سیاست دولت بر حفظ ثبات نسبی در این بازار و جلوگیری از نوسانات شدید و غیرقابل پیش‌بینی متمرکز بوده است. این امر از طریق مدیریت عرضه ارز حاصل از صادرات و کنترل تقاضا‌های سفته‌بازانه صورت پذیرفته است. در حوزه تجارت خارجی، با وجود محدودیت‌های بانکی ناشی از تحریم، حجم مبادلات تجاری غیرنفتی ایران به طور فزاینده‌ای افزایش یافته است. تمرکز بر بازار‌های منطقه‌ای و توسعه مسیر‌های تجارت با کشور‌های همسایه و شرکای استراتژیک، جایگزین مناسبی برای وابستگی صرف به بازار‌های سنتی شده و نشان‌دهنده موفقیت در دور زدن برخی محدودیت‌های بین‌المللی است.

نقش رو به رشد اقتصاد دانش‌بنیان و فناوری

یکی از نقاط قوت و پیشران‌های آینده اقتصاد ایران، توسعه سریع بخش دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها است. این بخش، با وجود کمبود منابع مالی سنتی، توانسته است با اتکا به سرمایه انسانی متخصص، ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند. شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه‌های فناوری اطلاعات، بیوتکنولوژی، و صنایع نوین، نه تنها وابستگی به درآمد‌های نفتی را کاهش می‌دهند بلکه بستری برای صادرات خدمات فنی و مهندسی فراهم آورده‌اند. حمایت‌های دولتی از این اکوسیستم، نظیر معافیت‌های مالیاتی و تسهیلات سرمایه‌گذاری، مسیر توسعه این بخش را هموارتر ساخته است.

توسعه زیرساخت‌ها و بخش انرژی

بخش انرژی، به ویژه نفت و گاز، همچنان ستون فقرات اقتصاد ایران است. سرمایه‌گذاری در میادین مشترک، توسعه ظرفیت‌های پالایشگاهی و پتروشیمی، و همچنین تمرکز بر افزایش بهره‌وری در مصرف انرژی، از اولویت‌های اصلی است. در بخش پتروشیمی، ایران با تکیه بر خوراک ارزان، توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از بازیگران اصلی در تولید محصولات پایه و مشتقات حفظ کند. توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل ریلی و جاده‌ای نیز با هدف تسهیل تجارت داخلی و ترانزیت منطقه‌ای با جدیت دنبال می‌شود تا زیربنای لازم برای جهش‌های آتی فراهم آید.

کشاورزی و امنیت غذایی

تأمین امنیت غذایی همواره یک دغدغه استراتژیک بوده است. با وجود چالش‌های جدی نظیر خشکسالی‌های مداوم و تغییرات اقلیمی، تلاش‌هایی برای افزایش بهره‌وری در کشاورزی از طریق به‌کارگیری فناوری‌های نوین آبیاری، معرفی ارقام مقاوم، و اصلاح الگوی کشت صورت گرفته است. حمایت از تولید داخلی محصولات استراتژیک نظیر گندم و دانه‌های روغنی، ضمن کاهش نیاز به واردات، به تاب‌آوری اقتصادی در شرایط بحرانی کمک شایانی کرده است.

روابط اقتصادی منطقه‌ای و بین‌المللی

در عرصه روابط اقتصادی، ایران تمرکز راهبردی خود را بر تعمیق روابط با کشور‌های همسایه، بلوک‌های منطقه‌ای و قدرت‌های شرق قرار داده است. امضای توافق‌نامه‌های تجارت آزاد و همکاری‌های اقتصادی چندجانبه با کشور‌هایی نظیر چین، روسیه و کشور‌های عضو اتحادیه اوراسیا، نشان‌دهنده تلاش برای ایجاد شبکه‌های تجاری پایدار و مقاوم در برابر فشار‌های خارجی است. این رویکرد منطقه‌گرا، ضمن تضمین فروش کالاها، مسیر‌هایی برای واردات کالا‌های اساسی و واسطه‌ای را فعال نگه می‌دارد.

تاب‌آوری اقتصاد در برابر تحریم‌ها

تاب‌آوری اقتصاد ایران در برابر تحریم‌های حداکثری، یک پدیده چندوجهی است. این تاب‌آوری نه تنها به دلیل مقاومت در برابر شوک‌های بیرونی، بلکه به دلیل سیاست‌های اتخاذ شده برای بومی‌سازی تولید و کاهش وابستگی به واردات در بخش‌های حیاتی شکل گرفته است. اقتصاد ایران یاد گرفته است که با منابع محدود و شرایط تحریمی پیچیده، به دنبال راه‌حل‌های خلاقانه در حوزه‌های تأمین مالی، لجستیک و مواد اولیه بگردد. این مقاومت، پایه‌های جدیدی برای توسعه در شرایط غیربهینه ایجاد کرده است.

انتهای خبر/225645/