تحول بزرگ در جشنواره هنر‌های تجسمی فجر/ به دنبال اثر فاخر نیستیم، اثرگذاری اجتماعی مهم است

آیدین مهدی‌زاده، رئیس شورای سیاستگذاری هجدهمین جشنواره هنر‌های تجسمی فجر و مدیرکل هنر‌های تجسمی، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری آگاه از تحول اساسی در ساختار و رویکرد این دوره از جشنواره خبر داد و گفت: جشنواره امسال با شعار «هنر برای مردم» و با محوریت مسئله حیاتی آب، از قالب سنتی نمایشگاه‌های گالری‌محور خارج شده و به دل زندگی مردم در سراسر کشور می‌رود.

تغییر زمان افتتاحیه به ۵ اسفند؛ هماهنگی با شرایط استان و روز مهندس

مهدی‌زاده با اشاره به تغییر زمان برگزاری مراسم افتتاحیه توضیح داد: تاریخ اولیه‌ای که اعلام کرده بودیم برای روز بیست‌وهفتم بهمن بود، ضمن اینکه قدری شرایط استان هماهنگ نشد و ما هم در زمان‌بندی‌مان اشکالاتی در مسائل فنی داشتیم. مصلحت دیدیم افتتاحیه به پنجم اسفند موکول شود و ان‌شاءالله سه‌شنبه هفته آینده زنگ آغاز را خواهیم زد.

وی افزود: اتفاقی که می‌افتد این است که ما یک پروژه بزرگ داریم تحت عنوان «سرزمین من». امسال این پروژه با عنوان «ایران، تجسم آب» رقم خورده، ولی از دیروز که بیست‌وهفتم بود، استان‌ها کار خود را شروع کردند. از نظر زمان‌بندی، دیدیم که پنجم اسفند با روز مهندس هم‌خوانی دارد و قرابت بیشتری با سازه‌های آبی شوشتر پیدا می‌کند. ما همچنین می‌خواهیم از یک بزرگی در حوزه پژوهش‌های آب و قنات تقدیر کنیم، بنابراین حس کردیم زمان‌بندی پنجم اسفند درست‌تر است. استان‌ها طبق وعده کار خود را شروع کردند و مسئله ما هم پروژه بزرگ استانی است. امسال افتتاحیه در سازه‌های آبی شوشتر خواهیم بود.

ضرورت تحول در جشنواره‌های فجر؛ تغییر نگاه متناسب با شرایط روز

مدیرکل هنر‌های تجسمی با تأکید بر لزوم بازنگری در ساختار سنتی جشنواره‌های فجر گفت: واقعیت این است که جشنواره‌های فجر نیازمند تحول است. ما بایستی نگاه متفاوتی را نسبت به جشنواره می‌داشتیم. خود مدیران وقت برنامه‌ریزی‌هایی را انجام داده بودند، اما در شرایط روزگار امروز که از لحاظ نوع ارتباط با مخاطبان و قدرت آنها متفاوت است، ما نیازمند یک نگاه تحولی به مسئله جشنواره بودیم.

وی افزود: امسال شکل جشنواره را به شکلی کاملاً متفاوت خواهید دید و ما احتمالاً دچار تضاد‌هایی خواهیم شد، چون انتظار دوستان از جشنواره فجر امسال چیز دیگری است. اما امیدواریم مردم عزیزمان این معنا را که هنرمندان و شورای سیاست‌گذاری هجدهمین جشنواره در نظر گرفته‌اند، بپذیرند.

پنج محور تحول؛ از هنر برای مردم تا هنر متعهد

مهدی‌زاده تحول ایجاد شده در این دوره را در پنج حوزه تشریح کرد:

۱. هنر برای مردم؛ خروج از فضا‌های سنتی

ما با شعار «هنر برای مردم» جلو رفتیم؛ لذا دیگر موضوع بودن در فضا‌های سنتی هنر‌های تجسمی مثل گالری‌ها و موزه‌ها مطرح نیست. ما بخش استانی و مردمی قضیه را پررنگ‌تر از سال‌های قبل داریم که اخبارش خواهد رسید. بیش از ۱۲۰ برنامه متنوع در هنر‌های تجسمی در استان‌ها طراحی شده و این از دیروز شروع شده است. این برنامه‌ها با محوریت موضوع آب است و کار جلو می‌رود.

۲. هنر یکپارچه و فرابخشی

دومین بخش، بحث هنر یکپارچه و هنر فرابخشی است. نگاه تخصصی به هنر‌ها را در قالب تعامل با انجمن‌ها و اتفاقی که در دوسالانه‌ها می‌افتد پیگیری می‌کنیم. جشنواره فجر یک جشنواره یکپارچه منسجم به‌عنوان اتصال ملی است، لذا دیگر آن مرز‌های گرافیک و نقاشی و اینها را نداریم. همه در خدمت یک مفهوم کلی به نام هنر هستیم، لذا کل قضیه در قالب رویداد‌های متنوع در تمام هنر‌ها خواهد بود.

۳. فرابخشی بودن؛ حضور تمام‌قد نهاد‌های مختلف

سوم، بحث فرابخشی بودن آن است. این جشنواره دیگر فقط متعلق به ارشاد نخواهد بود. ما حضور تمام‌قد استانداری‌ها را داریم، شهرداری‌ها در استان‌ها فعالیت می‌کنند. اینکه می‌گویم استان‌ها، تهران هم جزو آن است. وزارت نیرو و معاونت آب کاملاً کنار ما هستند و سازمان‌ها و بخش‌های دیگر مثل میراث فرهنگی، موزه‌ها و غیر از آن هم دیگر عزیزان هستند.

فرایندمحوری به جای خلق اثر فاخر؛ مشارکت مردمی در خلق هنر

مهدی‌زاده با اشاره به تغییر اساسی در نگاه به تولید آثار هنری گفت: چهارم این است که موضوع دیگر بر سر خلق اثر هنری فاخر نیست، فرایندمحوری مطرح است. یعنی برنامه‌های فجر از قالب نمایشگاه‌های دیدن آثار هنری تبدیل به رویداد‌های هنری شده است. یعنی بین این ۱۲۰ رویدادی که گزارش‌هایش خواهد رسید، کار پرفورمنس داریم، نور و صدا داریم، مجسمه‌سازی مردمی داریم، حتی کاردستی شاید داشته باشیم که یک خانم خانه‌دار یا کسبه محل هم در آن مشارکت کند؛ لذا فرایند برای ما مهم است.

وی تأکید کرد: ما بعد از این ده روزی که در خدمت دوستان تحت عنوان هجدهمین جشنواره هستیم، در نوروز هم این پروژه‌ها را ادامه می‌دهیم و در اردیبهشت هم نشست‌های علمی را خواهیم داشت و اینبار دیگر از ده روز خارج شد و یک پروژه یک‌ساله شد. حالا که وزارت نیرو، میراث و دیگر دوستان پای کار هستند، ما یک برنامه یک‌ساله در حوزه فرهنگ‌سازی خواهیم داشت.

 هنر متعهد و هنر مؤثر؛ دوا کردن درد جامعه

مدیرکل هنر‌های تجسمی درباره آخرین محور تحول بیان کرد: آخرین موضوع هم هنر متعهد و هنر مؤثر است. یک زمان ما با شعار «هنر برای هنر» اهل هنر را برای خلق اثر هنری دعوت می‌کنیم، اما الان این سؤال است که این هنر چه دردی از جامعه دوا می‌کند؛ لذا در اپیزود سوم و نمایشگاه‌هایی که از آثار مردم تحت عنوان هنرمندان اتفاق می‌افتد، ما سمت هنر در شهر می‌رویم و پروژه نگارخانه‌ای به وسعت یک شهر و نگارگذر‌ها را در دل زندگی مردم خواهید دید.

چرا آب؟ انتخاب مهم‌ترین مسئله ملی

مهدی‌زاده درباره انتخاب آب به عنوان محور جشنواره توضیح داد: لذا با دبیرکل محترم که صحبت کردیم، پیشنهاد آب را دادند، چون هیچ مسئله‌ای جدی‌تر از آب به‌عنوان سرمایه ملی نیست. آب در آیین‌های مذهبی، شرعی و ملی و باستانی ما جایگاه ویژه‌ای دارد؛ لذا موضوع آب را انتخاب کردیم تا مردم کنار هم جمع شوند و یادآوری کنیم که آب چقدر برایمان مهم است. پس این هنر، هنر مؤثر است که می‌خواهد دردی از جامعه دوا کند.

وی افزود: آب در دنیای امروز عملاً گمشده مردم است. در بسیاری از شهر‌ها و روستا‌ها مردان و زنان سالخورده‌ای هستند که راز ساخت عروسک‌ها و مسکات‌ها و آیین‌های آب را می‌دانند و این مردان و زنان سرمایه‌های اجتماعی مهمی هستند که میراث زنده آیین‌های مربوط به آب را حفظ کرده‌اند.

ساختار کلاسیک جشنواره نیز حفظ می‌شود

رئیس شورای سیاستگذاری جشنواره با اشاره به حفظ ساختار‌های قبلی برای علاقه‌مندان گفت: در همین راستا، یک برنامه کوتاه‌مدت منسجم هم داریم که شکل کلاسیک جشنواره هنر‌های تجسمی فجر سال‌های قبل را دارد، تا خیلی ساختارشکن نشویم و دوستانی که علاقه‌مند به ساختار‌های قدیمی‌تر جشنواره فجر هستند، بتوانند آن را ببینند؛ لذا از ۵ اسفند که زنگ را می‌زنیم تا ۱۲ اسفند، مجموعه گشایش‌های نمایشگاه‌ها را در تهران و دیگر شهر‌ها داریم.

نمایشگاه‌های ویژه در تهران؛ از موزه امام علی تا فرهنگسرا‌ها

مهدی‌زاده درباره نمایشگاه‌های پیش‌بینی شده در تهران گفت: ما در موزه امام علی، برج آزادی، دانشگاه هنر ایران، فرهنگسرای ارسباران، فرهنگسرای نیاوران، مجموعه فرهنگی هنری صبا و موزه هنر‌های معاصر به ترتیب نمایشگاه‌هایی خواهیم داشت که اینها بخش عمده‌شان «جشنواره جشنواره‌ها» هستند. ما در طول سال یک گزیده از بهترین رویداد‌های سال را با یک گلچین و چیدمان جدید در معرض دید هنرمندان می‌گذاریم.

وی افزود: مثلاً دوسالانه خوشنویسی و کاریکاتور که برگزار شد، ما نتوانستیم آنطور که باید کار خبری کنیم، در مجموعه صبا در همان قالب دوسالانه‌ها خواهیم داشت. یا در فرهنگسرای نیاوران، مجموعه آثاری که به‌مناسبت ۱۵۰۰مین سال تولد پیامبر خلق شده بود و توسط هنرمندان در آن بازه در «خیمه هنر» تولید شده بود را دوباره در معرض نمایش می‌گذاریم. در فرهنگسرای ارسباران، منتخب آثار تصویرسازی جایزه سال سهراب سپهری در کاشان را خواهیم داشت که قبلاً در کاشان کمتر دیده شد. در دانشگاه هنر تهران، منتخب جشنواره جوانان که مهرماه داشتیم را دوباره تکرار می‌کنیم.

 پروژه ویژه «باباآب» در موزه امام علی

مدیرکل هنر‌های تجسمی از یک پروژه ویژه خبر داد: یک مورد که برایمان ویژه است، در موزه امام علی یک پروژه کیوریتوریال هنر‌های تجسمی با عنوان «باباآب» خواهیم داشت که از پنجم اسفند آغاز می‌شود. این پروژه به مناسبت جشنواره برگزار می‌شود. همچنین هر روز پس از افطار در موزه هنر‌های معاصر با کمک هنرمندان و مدیران هنری جمع می‌شویم. روز دوازدهم اسفند در موزه هنر‌های معاصر نمایشگاه مرتبط با ایران را داریم، اما نمایشگاه آبی که گفتم، هفتم اسفند ماه در موزه امام علی برپا خواهد شد.

جشنواره‌ای به وسعت ایران، به عمق یک مسئله ملی

هجدهمین جشنواره هنر‌های تجسمی فجر با رویکردی کاملاً متفاوت نسبت به ادوار گذشته، پا به عرصه وجود گذاشته است. خروج از گالری‌ها، مشارکت مردمی، نگاه فرابخشی و انتخاب مسئله حیاتی آب به‌عنوان محور اصلی، همگی حاکی از تحولی عمیق در نگاه مدیران فرهنگی کشور به مقوله جشنواره‌های هنری است. اینکه آیا این مدل جدید بتواند رضایت هنرمندان حرفه‌ای و عموم مردم را همزمان جلب کند، پرسشی است که پاسخ آن در روز‌های برگزاری جشنواره و بازخورد‌های مردمی مشخص خواهد شد. آنچه مسلم است، جرأت ایجاد تغییر و خروج از کلیشه‌های تکراری، خود گام مثبتی در جهت پویایی هنر‌های تجسمی ایران محسوب می‌شود.

انتهای خبر/230415/