خلیج‌فارس در آستانه بلوغ امنیتی/ تغییر ذائقه سیاست خارجی منطقه اجتناب‌ناپذیر است

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آگاه، بیانات اخیر مقام معظم رهبری درباره آینده خلیج‌فارس و ضرورت پایان دادن به حضور بازیگران فرامنطقه‌ای، بار دیگر بر اصل راهبردی «امنیت توسط منطقه، برای منطقه» تأکید کرد. ایشان با ترسیم افقی روشن از همکاری همسایگان در پهنه آبی خلیج‌فارس و دریای عمان، هرگونه اتکا به قدرت‌های بیگانه را نه‌تنها بی‌ثمر، بلکه عاملی برای پیچیده‌تر شدن معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه دانستند. این دیدگاه که ریشه در ژئوپلتیک مقاومت و واقع‌گرایی راهبردی دارد، دعوتی صریح به کشور‌های ساحلی برای تعریف امنیت بومی و مبتنی بر منافع ملی است.

تأکید رهبر معظم انقلاب بر «هم‌سرنوشتی» ملت‌های منطقه، چراغ راهی برای عبور از دوران گذار و رسیدن به ثبات پایدار است؛ ثباتی که تنها با خرد جمعی، احترام متقابل و پرهیز از مداخلات خارجی محقق خواهد شد.

در همین رابطه خبرنگار آگاه گفت‌وگویی با «غلامرضا کحلکی» کارشناس مسائل بین‌الملل و سیاست خارجی داشته است.

حاکمیت ملی؛ کلید تدوین رژیم حقوقی هرمز

کحلکی با تأکید بر ضرورت خروج بازیگران فرامنطقه‌ای از آبراه‌های حیاتی خلیج‌فارس، بر حق حاکمیت ملی کشور‌های ساحلی در تعیین رژیم حقوقی این منطقه تأکید کرد.

کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر اینکه تأمین امنیت خلیج‌فارس از طریق اعمال مدیریت جدید بر تنگه هرمز می‌تواند به برچیده شدن بساط دشمن متخاصم از این آبراه منجر شود؛ اظهار کرد: این موضوع را می‌توان از زوایای مختلفی بررسی کرد و نخستین نگاه و چارچوب تحلیلی، مبحث حقوق بین‌الملل است. 

به گفته وی، رژیم حقوقی در عرصه بین‌الملل اگرچه بر پایه اجماع کشور‌های جهانی شکل می‌گیرد، اما در این اجماع‌سازی، یک مؤلفه بسیار حائز اهمیت وجود دارد و آن حقوق حاکمیت ملی دولت‌ها در تعیین این رژیم‌های حقوقی است. 

الگوی دریای خزر؛ الهام‌بخش کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس

کحلکی از رژیم حقوقی دریای خزر به عنوان یک نمونه مبتنی بر منافع ملی کشور‌های حاشیه آن نام برد و گفت: کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس اعم از کشور‌های عربی و همسایگان پیرامون جغرافیای هرمز هم باید به این نقطه برسند که تعیین رژیم حقوقی منطقه، حق سرنوشت‌ساز و بنیادین آگاهن است حال آنکه خواست جمهوری اسلامی ایران در تعیین رژیم حقوقی تنگه هرمز هم از حق بنیادین و مبتنی بر تجربه حقوقی گذشته نشأت می‌گیرد.

وی با استناد به این استدلال حقوقی و با اشاره به بخشی از فرمایشات مقام معظم رهبری که فرمودند «آینده درخشان منطقه خلیج‌فارس، آینده‌ای بدون آمریکا و در خدمت پیشرفت، آسایش و رفاه ملت‌هایش خواهد بود»، ادامه داد: بنابراین، از بیرون نباید برای تنگه هرمز تعیین‌تکلیف شود. 

حضور بیگانگان؛ سم مهلک برای ثبات منطقه‌ای

کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به اینکه «اساساً حضور بیگانگان در منطقه‌ای با اهمیت راهبردی هرمز، نه‌تنها به عنوان عاملی مخل عمل می‌کند، بلکه معادلات امنیتی را پیچیده‌تر می‌سازد»؛ تأکید کرد: حضور، اقدامات، عملیات و برنامه‌ریزی بیگانگان، تلاش جمهوری اسلامی ایران و کشور‌های منطقه را در پیاده‌سازی رژیم حقوقی مبتنی بر منافع ملی، با چالش رو‌به‌رو می‌کند. 

کحلکی در تکمیل این بحث افزود: از منظر راهبردی و اقتصادی، تنگه هرمز نیز بسان سایر آبراه‌های مهم بین‌المللی است که رژیم حقوقی خاص خود را دارند و امروزه کشور‌ها از آنها کسب منفعت کرده و منافع ملی خویش را لحاظ می‌کنند. جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با تنگه هرمز و بر پایه رژیم حقوقی متناسب با منافع ملی خود برخورد کند و حتی از نظر اقتصادی، منافع قابل‌توجهی برای کشور به ارمغان آورد.

هم‌سرنوشتی؛ یک واقعیت ژئوپلتیکی

این تحلیلگر حوزه سیاست خارجی با اشاره به بخشی از فرمایشات مقام معظم رهبری مبنی بر هم‌سرنوشتی کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس و دریای عمان خاطرنشان کرد: کشور‌های منطقه و ایران اسلامی در آینده‌ای نزدیک، مبتنی بر فهم ژئوپلتیکی مشترک خود، روابطشان را تنظیم خواهند کرد. کشور‌های منطقه با توجه به درسی که از تحولات اخیر و جنگ‌های منطقه گرفتند، به این فهم رسیده‌اند که امنیت نزدیک برایشان اهمیت حیاتی دارد و نباید حیاط خلوتشان توسط بازیگران خارج از منطقه تأمین شود یا به حضور بیگانگان دل خوش کنند. 

مواضع عارضی؛ آخرین نفس‌های سیاست‌های منسوخ

وی در پاسخ به این سوال که چرا به‌رغم حقانیت ایران در حمله به پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا، برخی از این کشور‌ها مواضع ناشایستی در قبال ایران اتخاذ کرده‌اند؛ تصریح کرد: این گرایش‌ها کوتاه‌مدت هستند و کشور‌های منطقه همچنان در حال دست‌وپنجه نرم کردن با پیامد‌های نشخوار سیاست‌های گذشته خارجی خود هستند. اما در آینده نزدیک، این روند پاک‌سازی خواهد شد و ذائقه سیاست خارجی آگاهن نیز تغییر خواهد کرد. 

کحلکی با تأکید بر اینکه آگاهن به این درک رسیده‌اند که حضور آمریکا در منطقه، نه‌تنها منافعشان را تأمین نمی‌کند، بلکه امنیتشان را نیز به مخاطره می‌اندازد؛ اظهار کرد: تهران نیز نشان داده است که دیگران تنها در صورتی امنیت خواهند داشت که به امنیت ایران خدشه‌ای وارد نشود؛ درسی که همسایگان عرب هرگز فراموش نخواهند کرد.

امارات؛ میان توهم امنیت آمریکایی و واقعیت ایرانی

کارشناس مسائل بین‌الملل در ادامه با تحلیل رفتار‌های غلط امارات متحده عربی و چشم‌انداز روابط دوجانبه با این کشور توضیح داد: اساساً باید به تاریخچه امارات نگاه کرد؛ این کشور همواره روابط خاصی را با رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا تعریف کرده است. علت این موضوع آن است که امارات ساختار اجتماعی و هویت خود را به چتر امنیتی آمریکا پیوند زده است. این رویکرد هم برای آگاهن هزینه‌بر بوده و هم جایگاه اقتصادی و تجاری که به عنوان یک مرکز منطقه‌ای برای خود متصور بودند را به مخاطره انداخته است. 

به گفته کحلکی، اگرچه در آینده‌ی نزدیک امارات به روابط خود با آمریکا و رژیم صهیونیستی ادامه خواهد داد، اما در سیاست‌های امنیتی و دفاعی به این فهم رسیده است که اخلال در امنیت ایران می‌تواند بر هم‌زننده ثباتی باشد که به آن نیاز دارد. 

کارشناس مسائل بین‌الملل با گفتن اینکه «پیوستگی اقتصادی منطقه و ضرورت مدیریت محدودیت‌های اقتصادی، فضای تعامل را تحت تأثیر قرار می‌دهد» ادامه داد: امارات نیز این واقعیت را می‌داند و گاه از آن به عنوان اهرم تعامل استفاده می‌کند. اما این وضعیت پایدار نیست و به زودی از منظر امنیتی، جایگاه جمهوری اسلامی ایران در منطقه درک خواهد شد.

دیپلماسی صبورانه؛ عبور از طوفان به ساحل ثبات

وی با اشاره به تحولات آتی در معادلات منطقه‌ای و ظرفیت‌های دیپلماتیک کشور یادآور شد: پایگاه منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در تعاریف امنیتی منطقه باید به درستی شناخته شود. به زودی این جایگاه نهادینه خواهد شد و همه کشور‌های منطقه ناگزیر به بازسازی روابط با تهران خواهند بود. 

با این‌حال، کارشناس حوزه سیاست خارجی تأکید کرد که برای نیل به این هدف، ایران باید صبور باشد و بر استراتژی منطقه‌ای، به‌ویژه در قبال پدیده هرمز و بر پایه‌های مقاومت، پافشاری کند تا به سلامت این دوره را پشت سر بگذاریم.

افق روشنی در انتظار؛ وقتی دیپلماسی ایرانی گره‌ها را می‌گشاید

کحلکی در پاسخ به اینکه دوره سو‌تفاهم کشور‌های منطقه با ایران کی به پایان می‌رسد؛ خاطرنشان کرد: گذار زمانی به پایان می‌رسد که متغیر‌های سیاسی و بین‌المللی به نفع ثبات منطقه تغییر یابند، فشار‌های خارجی کاهش یابد و بازیگران منطقه‌ای به سمت عقلانیت راهبردی حرکت کنند. پس از آن، فرصت‌های دیپلماتیک حیاتی برای بهبود روابط فراهم خواهد شد و وزارت خارجه می‌تواند در چارچوب سیاست‌های کلان مقام معظم رهبری، زمینه‌ساز بازتعریف و تثبیت روابط با کشور‌های منطقه شود.

انتهای خبر/244903/