اجرای آمایش آموزش عالی بدون اختیار دانشگاه‌ها ممکن نیست/ تغییر سرفصل‌ها کافی نیست؛ رشته‌های دانشگاهی باید بازطراحی شوند

ابراهیم صالحی عمران، رئیس دانشگاه مازندران، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آگاه، اظهار کرد: آموزش عالی یا هر آموزشی در سیستم‌های موجود از مجموعه‌ای از عناصر شامل اعضای هیئت علمی، دانشجویان، رشته‌های تحصیلی، سرفصل‌های آموزشی، روش‌های تدریس، تجهیزات، زمان و مکان آموزش تشکیل شده است. این عناصر باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا فرایند یاددهی و یادگیری به‌درستی شکل بگیرد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین عناصر مؤثر دانشگاه‌ها در کیفیت یادگیری، ابتدا سرفصل‌ها و سپس محتوای آموزشی است. اعضای هیئت علمی این محتوا را در قالب یک فرایند آموزشی به دانشجویان منتقل می‌کنند تا آموخته‌ها در محیط کار و زندگی پس از فارغ‌التحصیلی مورد استفاده قرار گیرد.

محتوای آموزشی باید متناسب با نیاز‌های بازار کار باشد

رئیس دانشگاه مازندران با اشاره به نقش محتوای آموزشی در کیفیت آموزش، اظهار کرد: در آموزش عالی کشور تا حدودی «محتوامحور» شده‌ایم و وزن بیشتری به سرفصل‌ها و محتوا داده می‌شود که البته اهمیت بالایی نیز دارد. اما اگر این محتوا بر اساس اصول علمی و نیاز‌های واقعی تنظیم نشود، کیفیت یادگیری کاهش می‌یابد و در نهایت به کاهش بهره‌وری نیروی انسانی در محیط‌های کاری منجر خواهد شد.

صالحی عمران، ادامه داد: امروز در بازار کار، آموزش مهارتی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. بر اساس برنامه هفتم توسعه نیز پیش‌بینی شده است که حدود ۴۰ درصد آموزش عالی کشور به سمت آموزش‌های مهارتی حرکت کند. این رویکرد در بسیاری از کشور‌های جهان نیز مورد توجه قرار گرفته و دانشگاه‌ها موظف‌اند نیروی انسانی را متناسب با نیاز ذی‌نفعان و بازار کار تربیت کنند.

تغییر سرفصل‌ها به‌تنهایی پاسخگو نیست

وی با بیان اینکه طراحی رشته‌ها و سرفصل‌ها باید بر پایه شناخت دقیق نیاز‌های بازار کار و شایستگی‌های مورد نیاز انجام شود، گفت: امروز تحولات گسترده‌ای در عرصه‌های اقتصادی، فناوری و علمی رخ داده است. ظهور هوش مصنوعی، گسترش فناوری‌های دیجیتال و شکل‌گیری اقتصاد پلتفرمی، انتظارات جدیدی را از دانشگاه‌ها ایجاد کرده است.

رئیس دانشگاه مازندران، تصریح کرد: اگر سرفصل‌های آموزشی صرفاً بر انتقال دانش متمرکز باشند و سایر نیاز‌ها و تحولات را نادیده بگیرند، دانشگاه‌ها نمی‌توانند نیروی انسانی شایسته‌ای برای دوران پس از فراغت از تحصیل تربیت کنند.

وی تأکید کرد: حتی مهم‌تر از تغییر سرفصل‌ها، بازنگری در خود رشته‌های دانشگاهی است. بسیاری از دانشگاه‌های معتبر جهان در بازه‌های زمانی مشخص، رشته‌های خود را به‌طور اساسی بازطراحی یا حذف کرده و رشته‌های جدیدی متناسب با نیاز‌های روز ایجاد می‌کنند. رشته جدید وقتی ایجاد شود پس از آن وارد بحث سرفصل‌ها و محتوا‌های دروس می‌شویم که این سرفصل‌ها معمولا تاکیدی از دانش‌ها و مهارت‌ها و نگرش هاست. یعنی، هر ۳ بعد را باید مورد توجه قرار دهیم. بنابراین، این تغییر اصل اساسی است که گاهی اوقات متاسفانه کمتر به آن توجه کرده‌ایم. اگر هم توجهی صورت گرفته صرفا درون مرز‌ها و دیوار‌های آموزش عالی و دانشگاه‌ها معمولا صورت می‌گیرد.

بازنگری رشته‌ها باید با مشارکت ذی‌نفعان انجام شود

صالحی عمران، خاطرنشان کرد: بازنگری رشته‌ها و برنامه‌های آموزشی نباید صرفاً در داخل دانشگاه‌ها و توسط اعضای هیئت علمی انجام شود، بلکه کارفرمایان، صاحبان صنایع و سایر ذی‌نفعان در مجموع شرکا نیز باید در این فرایند نقش داشته باشند تا خروجی آموزش عالی با نیاز‌های واقعی جامعه همخوانی داشته باشد. البته، این مسئله به کندی در آموزش عالی صورت می‌گیرد.

وی افزود: یکی از شاخص‌های پویایی نظام آموزش عالی این است که بررسی شود طی سال‌های اخیر چه تعداد رشته جدید ایجاد شده و چه میزان از رشته‌های موجود متناسب با نیاز‌های جدید تغییر کرده‌اند تا دریابیم که آموزش عالی به سرعت حرمت می‌کند یا با کندی مواجهه شده است. در مجموع، بدنه آموزش عالی کشور در این زمینه با کندی مواجه است و سازوکار‌های موجود پاسخگوی سرعت تحولات علمی و فناوری نیست.

تمرکزگرایی، مانع تحول در آموزش عالی است

رئیس دانشگاه مازندران یکی از دلایل کندی تحول در رشته‌های دانشگاهی را تمرکزگرایی در نظام آموزش عالی دانست و گفت: اختیارات لازم برای ایجاد، حذف یا اصلاح رشته‌ها به دانشگاه‌ها واگذار نشده است. اگر دانشگاه‌ها از استقلال آموزشی بیشتری برخوردار باشند، می‌توانند با سرعت بالاتری خود را با تحولات علمی و نیاز‌های جامعه هماهنگ کنند.

وی افزود: تغییر رشته‌ها باید به یک فرایند دائمی در وزارت علوم و دانشگاه‌ها تبدیل شود، زیرا سرعت تغییرات علمی و فناوری بسیار بالا است و نظام آموزش عالی نیز باید متناسب با این تحولات حرکت کند.

آمایش آموزش عالی باید با اختیارات دانشگاه‌ها همراه باشد

صالحی عمران با اشاره به اهمیت آمایش آموزش عالی، اظهار کرد: یکی از بحث‌های بسیار مهم آموزش عالی در سال‌های اخیر مربوط به آمایش منطقه‌ای است که برگرفته از آمایش سرزمینی است و به معنای هماهنگ کردن ظرفیت‌های آموزشی با ویژگی‌های هر منطقه است که نوعی تقسیم کار ملی برای توسعه متوازن در کشور محسوب می‌شود. اگر بخواهیم آموزش عالی را به آمایش سرزمین ارتباط دهیم، هر استان و منطقه ظرفیت‌ها، مزیت‌ها و نیاز‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی خاص خود را دارد و رشته‌های دانشگاهی، مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری و فعالیت‌های پژوهشی نیز باید بر همین اساس طراحی شوند تا متناسب با نیاز‌های منطقه پیش برود.

وی تأکید کرد: اجرای موفق آمایش آموزش عالی بدون واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها امکان‌پذیر نیست، زیرا تصمیم‌گیری درباره ایجاد یا اصلاح رشته‌ها همچنان در اختیار نهاد‌های بالادستی قرار دارد. چرا که هر منطقه‌ای عملا نمی‌تواند برای خود رشته‌ای را کم یا زیاد کند و تغییراتی را انجام دهد. متاسفانه این مورد کمتر دیده شده و همه دانشگاه‌ها وابسته به وزارت علوم، شورای عالی انقلاب فرهنگی و سیستم‌های بالادستی است که اختیار تصمیم گیری برای مجوز رشته‌ها و سرفصل‌ها دارند.

اقتصاد دریا و گردشگری از ظرفیت‌های توسعه دانشگاه مازندران است

رئیس دانشگاه مازندران با اشاره به ظرفیت‌های استان مازندران، گفت: رشته‌های مرتبط با اقتصاد پلتفرمی، علوم دریایی، توسعه اقتصاد دریایی، محیط‌زیست، گردشگری و توریستی می‌توانند از مهم‌ترین محور‌های توسعه دانشگاه مازندران باشند، زیرا این حوزه‌ها با ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی استان همخوانی دارند. برخی رشته‌ها عام هستند، یعنی مورد نیاز در تمام بخش‌ها هستند و بعضی دیگر خاص هستند. برای مثال، دریای مازندران می‌تواند زمینه بسیار مهم برای توسعه اقتصاد دریا و مطالعات مربوط به محیط زیست باشد؛ چرا که دارای جنگل و آب و هوای مربوط است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: البته، توسعه این رشته‌ها زمانی اثربخش خواهد بود که سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های اقتصادی و رشد اقتصادی و رشد تولید ناخالص ملی و جریانات بیرون از دانشگاه متناسب با این رشته‌ها شکل بگیرد؛ چراکه توسعه آموزش عالی و توسعه اقتصادی، دو بخش از یک اکوسیستم واحد هستند و بدون رشد فعالیت‌های اقتصادی، دانشگاه نیز نمی‌تواند به‌تنهایی نقش مؤثری در توسعه ایفا کند.

انتهای خبر/264713/