تکنولوژی‌ ایرانی که پرورش ماهی و مرغ را به صنعت نانو گره زد

توسعه فناوری‌های نوین در حوزه خوراک دام و طیور، به‌ویژه فناوری‌هایی که بتوانند میزان جذب ریزمغذی‌ها را افزایش دهند، یکی از مسیر‌های مهم برای ارتقای بهره‌وری در صنعت دامپروری و طیور به شمار می‌رود. در همین راستا، یک شرکت دانش‌بنیان ایرانی با توسعه محصولی مبتنی بر فناوری نانو، به تولید نسل جدیدی از مکمل‌های معدنی دست یافته است.

«فرا‌روی» نام محصولی است که توسط شرکت دانش‌بنیان ایمن نانو فام، توسعه یافته و برای استفاده در خوراک دام، طیور، آبزیان، حیوانات خانگی و اسب کاربرد دارد.

فاطمه سقطچی، مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان در گفت‌و‌گو با آگاهتک درباره روند شکل‌گیری این شرکت اظهار کرد: «فعالیت ما از سال ۱۳۹۷ آغاز شد و در سال ۱۳۹۸ شرکت را به ثبت رساندیم. در سال ۱۳۹۹ نیز موفق به دریافت عنوان دانش‌بنیان شدیم و پس از آن توانستیم گواهی نانومقیاس محصول را دریافت کنیم.»

مکملی برای نسل جدید خوراک دام و طیور

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با بیان اینکه این محصول به‌عنوان نسل جدیدی از مکمل‌های معدنی خوراک انواع دام، طیور، آبزیان، حیوانات خانگی و اسب کاربرد دارد، گفت: «در حال حاضر تنها تولیدکننده این محصول که این نسل از مکمل را به دنیا معرفی کرده، یک شرکت آمریکایی-هلندی است که انحصار تولید آن را در اختیار دارد و محصول خود را به بیش از ۹۲ کشور صادر می‌کند.»

وی ادامه داد: «این محصول در مقطعی وارد ایران شد، اما به دلیل مشکلات سیاسی و افزایش قیمت ارز، واردات آن تنها در یک پارت انجام شد و پس از آن ادامه پیدا نکرد. ما در ادامه توانستیم به دانش فنی تولید این محصول دست پیدا کنیم و مجوز‌های مربوط به آن را نیز دریافت کنیم.»

حرکت از خام‌فروشی مواد معدنی به تولید محصول با ارزش افزوده

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان، ظرفیت معدنی استان زنجان را یکی از عوامل مؤثر در انتخاب این حوزه برای فعالیت عنوان کرد و گفت: «شرکت در استان زنجان، قطب معادن معدنی، به‌خصوص معدن روی مستقر است. این استان بزرگ‌ترین معادن روی ایران و خاورمیانه را دارد.»

سقطچی افزود: «به دنبال این بودیم که محصولی با ارزش افزوده بالاتر خلق کنیم. در حال حاضر روی به‌صورت شمش صادر می‌شود و بخش مهمی از اقتصاد استان نیز از همین محل تأمین می‌شود. هدف ما تولید محصولی بود که علاوه بر برخورداری از فناوری روز، بتواند از ظرفیت اقتصادی و معدنی استان نیز استفاده کند.»

«فرا‌روی» چگونه نسل سوم مکمل‌های معدنی است؟

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان، در تشریح تفاوت نسل‌های مختلف مکمل‌های معدنی اظهار کرد: «نسل اول مکمل‌های معدنی، موادی بودند که به‌صورت مستقیم از معادن استخراج می‌شدند و با مشکلاتی مانند آلودگی عناصر سنگین و پایین بودن میزان جذب مواجه بودند.»

وی ادامه داد: «برای رفع این مشکلات، نسل دوم یا کلات‌ها ایجاد شدند. کلات‌ها میزان اثربخشی را افزایش دادند، اما خودشان محدودیت‌هایی از جمله اینکه می‌توانستند باعث تداخل جذب شوند و نسبت به دما و رطوبت حساس بودند را داشتند. همچنین میزان ماده مؤثره آنها به دلیل روش تولید، از یک حد مشخص بالاتر نمی‌توانست برود.»

سقطچی درباره نسل سوم این مکمل‌ها گفت: «نسل سوم که یک شرکت آمریکایی-هلندی پس از بیش از ۲۵ سال تحقیق و توسعه آن را معرفی کرده، مزایای دو نسل قبلی را دارد، اما معایب آنها را ندارد. این محصول اثربخشی بالایی دارد، کاملاً معدنی است، نسبت به دما و رطوبت حساس نیست و با گذشت زمان نیز دچار افت کیفیت نمی‌شود.»

به گفته وی یکی از ویژگی‌های اصلی «فرا‌روی»، ساختار نانوصفحه‌ای آن است؛ ساختاری که نقش مهمی در افزایش انحلال‌پذیری و جذب زیستی محصول دارد.

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان در این‌باره توضیح داد: «ساختار این محصول به صورت نانوصفحات یعنی صفحاتی با ضخامت نانومتری و ابعاد میکرومتری ات. این ساختار باعث می‌شود محصول از مزایای نانویی مانند انحلال‌پذیری بالا، اثربخشی بالا و میزان جذب بیشتر برخوردار باشد، بدون اینکه برخی معایب مواد نانویی را داشته باشد.»

سقطچی افزود: «این محصول به‌گونه‌ای طراحی شده که جذب آن از کنترل خارج نشود یا تجمع ایجاد نکند و مشکلاتی را که برخی مواد نانویی از منظر سلامت دارند، نداشته باشد.»

وی درباره تأثیر این ساختار بر عملکرد محصول گفت: «نانو بودن ساختار باعث می‌شود میزان انحلال و در نتیجه جذب آن در بدن افزایش پیدا کند و جذب زیستی بالاتری داشته باشد. در نتیجه با مصرف مقدار کمتر، می‌توان همان اثر یا حتی اثر بهتر را در دام ایجاد کرد و به دوز مصرفی پایین‌تری نیاز داشت.»

نقش روی در عملکرد بدن دام

سقطچی با تشریح مفهوم جذب زیستی اظهار کرد: «جذب زیستی یک فاکتور بسیار مهم در مورد تمام ریزمغذی‌هاست و منظور از آن میزان ماده مؤثری است که وارد خون می‌شود و عملکرد موردنظر را ایجاد می‌کند.»

وی با اشاره به اهمیت عنصر روی در تغذیه دام و طیور گفت: «در مورد روی و اهمیت استفاده از آن، موضوع کاملاً شناخته‌شده است و تمام پرورش‌دهندگان صنعتی از مکمل‌های روی استفاده می‌کنند. مسئله اصلی، میزان جذب، مواد مضر همراه، اثرات تداخل جذبی و در نهایت میزان اثربخشی است.»

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان ادامه داد: «هرچه اثربخشی بالاتر باشد، با خوراک کمتر، میزان بیشتری از ماده مورد نیاز وارد خون می‌شود و عملکرد موردنظر را ایجاد می‌کند. عنصر روی در ساختار بیش از ۲۵۰ نوع آنزیم در بدن دام نقش دارد و کاهش آن از یک حد مشخص حتی می‌تواند باعث مرگ یا ایجاد مشکلات جدی برای دام شود.»

اثربخشی سه‌برابری نسبت به نسل نخست

سقطچی درباره ارزیابی اقتصادی محصول گفت: «بررسی دقیق و عددی درباره میزان کاهش هزینه برای دامداری انجام نشده است، اما میزان اثربخشی محصول تقریباً سه برابر نسل اول است و با نسل دوم نیز قابل رقابت است. با این تفاوت که مشکلات نسل دوم در زمینه تداخل جذب را ندارد.»

وی در تشریح سازوکار افزایش جذب افزود: «مهم است که انحلال در محل مورد نیاز انجام شود. در دستگاه گوارش، یک محل و یک زمان مشخص برای انحلال و جذب وجود دارد. اگر انحلال و جذب پیش از رسیدن به محل موردنظر اتفاق بیفتد، فایده‌ای نخواهد داشت و اگر بعد از آن محل انجام شود، ماده دفع می‌شود. بنابراین باید انحلال و جذب در زمان و محل مناسب اتفاق بیفتد تا بیشترین اثربخشی حاصل شود.»

دوز مصرفی بر اساس نوع دام تعیین می‌شود

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان درباره نحوه استفاده از این محصول برای گروه‌های مختلف دام و طیور اظهار کرد: «ماده مؤثره در گروه‌های مختلف یکسان است، اما میزان دوز و نحوه مصرف آن بسته به دام هدف متفاوت است و برای هر گروه به شکل متناسب تعیین می‌شود.»

سقطچی درباره آثار استفاده از مکمل‌های معدنی بر سلامت دام گفت: «عناصر معدنی، به‌خصوص عنصر روی، نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی بدن دارند. وقتی دام سالم باشد، بهتر غذا می‌خورد، بهتر رشد می‌کند و کل فرآیند اقتصادی‌تر می‌شود.»

وی ادامه داد: «وقتی این چرخه دچار مشکل شود، بزرگ‌ترین ضرر اقتصادی به پرورش‌دهنده وارد می‌شود. تقویت سیستم ایمنی به معنای واکسن نیست، اما وقتی سیستم ایمنی دام قوی باشد، حتی اگر گله با بیماری‌های واگیردار مواجه شود، لزوماً کل گله از بین نمی‌رود و ممکن است تلفات محدود شود و از تبدیل شدن بیماری به یک فاجعه اقتصادی برای پرورش‌دهنده جلوگیری شود.»

برآورد بازار ایران؛ سالانه ۳ تا ۷ هزار تن

سقطچی درباره ظرفیت بازار داخلی «فرا‌روی» گفت: «در حال حاضر در مرحله جذب سرمایه‌گذار برای افزایش مقیاس تولید هستیم. بررسی بازار توسط خودمان و یکی از کارگزاران متخصص ستاد نانو انجام شده و هر دو روش بالا به پایین و پایین به بالا را دربر گرفته است. بررسی انجام‌شده توسط کارگزار ستاد نانو، به‌طور متوسط به عدد ۷ هزار تن در سال رسیده است و ما نیز با رویکردی بدبینانه، بازار حدود ۳ هزار تن در سال را برای ایران برآورد کرده‌ایم.»

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به فاصله ظرفیت فعلی شرکت با بازار بالقوه عنوان کرد: «در حال حاضر نوپا هستیم و با این عدد فاصله زیادی داریم. علت اصلی نیز این است که بخش قابل توجهی از زمان ما صرف دریافت مجوز‌ها شد، زیرا این ماده پیش از این به‌عنوان مکمل و دارو در سازمان دامپزشکی ثبت نشده بود.»

وی تصریح کرد: «حدود چهار تا پنج سال طول کشید تا بتوانیم مجوز‌های مربوط به کارخانه و همچنین ثبت محصول را دریافت کنیم و اکنون در مرحله جذب سرمایه‌گذار و افزایش مقیاس تولید هستیم.»

هدف‌گذاری برای بازار‌های صادراتی

سقطچی با اشاره به ظرفیت صادراتی محصول گفت: «به دلیل دانش به‌روز به‌کاررفته در این محصول، پتانسیل صادرات بسیار خوبی هم به کشور‌های همسایه و هم به کشور‌های پیشرفته وجود دارد.»

به گفته مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان، این محصول اکنون پس از پشت سر گذاشتن فرآیند دریافت مجوز‌های تولید و ثبت محصول، توسعه ظرفیت تولید «فرا‌روی» و ورود به بازار‌های جدید داخلی و خارجی را در دستور کار دارد.

انتهای خبر/269166/