۵ شرکت مهم هوش مصنوعی امارات در سایه جنگ چه نقشی در اقتصاد این کشور دارند؟

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ جنگ و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت زیرساخت‌های حیاتی خلیج فارس، اهمیت اقتصادی و راهبردی صنعت هوش مصنوعی امارات را بیش از گذشته برجسته کرده است. این کشور در سال‌های اخیر تلاش کرده با جذب سرمایه شرکت‌های آمریکایی، توسعه مراکز داده و گسترش کاربرد هوش مصنوعی در صنایع مختلف، وابستگی اقتصاد خود به فعالیت‌های سنتی را کاهش دهد. نتیجه این سیاست، شکل‌گیری مجموعه‌ای از شرکت‌های بزرگ فناوری بوده که فعالیت آن‌ها علاوه بر بازار داخلی امارات، به همکاری‌های بین‌المللی و ارائه خدمات در کشور‌های دیگر نیز گسترش یافته است. اختلال گسترده در زیرساخت‌های ارتباطی یا پردازشی مرتبط با این صنعت می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از خسارت مستقیم به تجهیزات داشته باشد و فعالیت کسب‌وکارها، خدمات ابری و برنامه‌های توسعه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان، ۵ شرکت مهم اماراتی نقش‌های متفاوتی در زنجیره هوش مصنوعی برعهده دارند و بررسی فعالیت آن‌ها می‌تواند ابعاد اقتصادی و راهبردی این صنعت را در شرایط جنگ روشن‌تر کند.

گروه جی ۴۲، بازیگر محوری صنعت هوش مصنوعی امارات

گروه جی ۴۲ (G۴۲) یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های فناوری امارات است که در سال ۲۰۱۸ در ابوظبی تأسیس شد و اکنون در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، رایانش ابری، زیرساخت‌های پردازشی، تحلیل داده و خدمات هوشمند فعالیت می‌کند. اهمیت این گروه تنها به توسعه محصولات نرم‌افزاری محدود نیست، زیرا مجموعه‌ای از شرکت‌های فعال در بخش‌های مختلف فناوری را در اختیار دارد و با سرمایه‌گذاران بزرگی مانند مبادله و مایکروسافت همکاری می‌کند. مایکروسافت در سال ۲۰۲۴ با سرمایه‌گذاری ۱.۵ میلیارد دلاری در جی ۴۲، روابط خود را با این گروه گسترش داد و همکاری دو طرف به یکی از محور‌های اصلی توسعه خدمات ابری و هوش مصنوعی در امارات تبدیل شد.

یکی از مهم‌ترین برنامه‌های جی ۴۲، مشارکت در توسعه مجموعه زیرساختی هوش مصنوعی امارات و آمریکا با ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده ۵ گیگاوات است. پروژه استارگیت امارات نیز به‌عنوان یک مجموعه پردازشی یک گیگاواتی در چارچوب این برنامه تعریف شده و شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، اوراکل و انویدیا در آن مشارکت دارند. قرار بود نخستین بخش ۲۰۰ مگاواتی این پروژه در سال ۲۰۲۶ وارد مرحله بهره‌برداری شود. چنین طرح‌هایی جایگاه جی ۴۲ را از یک شرکت فعال در ارائه خدمات فناوری فراتر برده و آن را به یکی از بازیگران اصلی توسعه ظرفیت پردازش هوش مصنوعی در منطقه تبدیل کرده‌اند. از همین رو هرگونه اختلال گسترده در پروژه‌های این صنعت می‌تواند بر برنامه‌های توسعه فناوری و همکاری‌های اقتصادی بین‌المللی تأثیر بگذارد.

خزنه دیتا سنترز، زیرساخت پردازشی اقتصاد دیجیتال

شرکت خزنه دیتا سنترز (Khazna Data Centers) یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های فعال در ساخت و بهره‌برداری از مراکز داده بزرگ‌مقیاس در امارات است. این شرکت بخش زیرساختی صنعت هوش مصنوعی را پوشش می‌دهد و به‌جای تمرکز بر ساخت مدل‌های زبانی یا برنامه‌های هوشمند، امکانات فیزیکی لازم برای نگهداری سرور‌ها و اجرای پردازش‌های سنگین را فراهم می‌کند. جی ۴۲ سهام‌دار عمده خزنه است و شرکت‌های‌ ام‌جی‌ایکس و سیلور لیک نیز در سال ۲۰۲۵ به جمع سرمایه‌گذاران آن اضافه شدند. اهمیت چنین مجموعه‌ای در آن است که توسعه خدمات ابری، پردازش داده‌های حجیم و اجرای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، بدون دسترسی به مراکز داده مجهز به تجهیزات پردازشی و سامانه‌های تأمین انرژی و خنک‌کننده امکان‌پذیر نیست.

خزنه در برنامه توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی امارات نیز نقش مهمی برعهده دارد. همکاری مایکروسافت و جی ۴۲ برای اضافه کردن ۲۰۰ مگاوات ظرفیت مراکز داده، از جمله طرح‌هایی است که اجرای آن از طریق این شرکت برنامه‌ریزی شده است. خزنه همچنین همکاری‌هایی برای توسعه مراکز داده سازگار با نسل جدید پردازنده‌های گرافیکی انویدیا آغاز کرده و برنامه گسترش فعالیت خود در بازار‌های خارج از امارات را دنبال می‌کند. اهمیت اقتصادی این مراکز تنها به ارزش ساختمان‌ها و تجهیزات نصب‌شده محدود نیست، زیرا خدمات مجموعه‌ای از شرکت‌ها و سازمان‌ها به توان عملیاتی آن‌ها وابسته است. در صورت اختلال گسترده در فعالیت چنین زیرساخت‌هایی، بازیابی خدمات پردازشی ممکن است نیازمند انتقال بار کاری به مراکز دیگر باشد و هزینه و زمان قابل توجهی به مشتریان تحمیل کند.

پرِسایت، توسعه‌دهنده سامانه‌های هوش مصنوعی و تحلیل داده

شرکت پرِسایت (Presight) یکی دیگر از بازیگران شناخته‌شده صنعت هوش مصنوعی امارات است که بر توسعه راهکار‌های مبتنی بر تحلیل کلان‌داده و استفاده عملی از هوش مصنوعی در سازمان‌ها تمرکز دارد. این شرکت در سال ۲۰۲۳ وارد بورس ابوظبی شد و محصولات و خدمات آن در حوزه‌هایی مانند مدیریت شهری، امنیت عمومی، خدمات دولتی، انرژی و امور مالی کاربرد دارند. برخلاف شرکت‌هایی که تمرکز اصلی آن‌ها بر ساخت مراکز داده است، پرِسایت تلاش می‌کند داده‌های گسترده سازمانی را به اطلاعات قابل استفاده برای تصمیم‌گیری، پیش‌بینی و مدیریت عملیات تبدیل کند. فعالیت بین‌المللی این مجموعه نیز به کشور‌هایی مانند قزاقستان، اردن و جمهوری آذربایجان گسترش یافته است.

پرِسایت در سال‌های اخیر با خرید ۵۱ درصد سهام‌ ای‌آی‌کیو، حضور خود را در بازار هوش مصنوعی صنعتی تقویت کرده است. بر اساس نتایج مالی منتشرشده، درآمد این گروه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با رشد ۲۸.۹ درصدی به حدود ۱.۴ میلیارد درهم رسیده و ارزش سفارش‌های ثبت‌شده و در دست اجرای آن در پایان ژوئن حدود ۴.۹ میلیارد درهم بوده است. این ارقام بیانگر گسترش فعالیت شرکت در حوزه خدمات هوشمند سازمانی هستند. اهمیت پرِسایت در زنجیره فناوری امارات به نرم‌افزار‌ها و سامانه‌هایی مربوط می‌شود که می‌توانند در فعالیت روزمره سازمان‌های بزرگ مورد استفاده قرار گیرند و اختلال در دسترسی به آن‌ها، بسته به نوع خدمات و میزان وابستگی مشتریان، پیامد‌های عملیاتی ایجاد کند.‌

ای‌آی‌کیو، پیوند هوش مصنوعی با صنعت نفت و گاز

شرکت‌ ای‌آی‌کیو (AIQ) با هدف توسعه کاربرد‌های هوش مصنوعی در صنعت انرژی شکل گرفته و فعالیت آن ارتباط مستقیمی با دیجیتالی‌سازی عملیات نفت و گاز دارد. این مجموعه با مشارکت شرکت ملی نفت ابوظبی و گروه جی ۴۲ تأسیس شد و پس از تغییرات ساختار سهام‌داری، پرِسایت مالکیت ۵۱ درصد آن را به دست آورد. تمرکز اصلی‌ ای‌آی‌کیو بر طراحی نرم‌افزار‌هایی است که بتوانند اطلاعات عملیاتی میدان‌های نفت و گاز را تحلیل کنند، خرابی تجهیزات را پیش‌بینی کنند و به بهبود بهره‌وری فرایند‌های صنعتی کمک کنند. این شرکت همچنین در توسعه سامانه‌های مبتنی بر بینایی ماشین، پایش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای و مدیریت هوشمند تجهیزات صنعتی فعالیت دارد.

یکی از مهم‌ترین قرارداد‌های‌ ای‌آی‌کیو در سال ۲۰۲۵ با ارزش ۳۴۰ میلیون دلار برای استقرار گسترده سامانه‌های هوش مصنوعی در فعالیت‌های شرکت ملی نفت ابوظبی منعقد شد. این قرارداد سه‌ساله، توسعه کاربرد ایجنت‌های هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف عملیات بالادستی صنعت نفت را در بر می‌گیرد. اهمیت‌ ای‌آی‌کیو در آن است که فناوری هوش مصنوعی را مستقیماً به یکی از اصلی‌ترین بخش‌های اقتصاد امارات متصل می‌کند و خدمات آن تنها به فعالیت‌های نرم‌افزاری مستقل محدود نمی‌شود. وابستگی روزافزون صنایع انرژی به سامانه‌های دیجیتال نیز باعث شده پایداری خدمات پردازش و تحلیل داده برای ادامه فعالیت این مجموعه‌ها اهمیت بیشتری پیدا کند.‌

ام‌جی‌ایکس، بازوی سرمایه‌گذاری جهانی در هوش مصنوعی

شرکت‌ ام‌جی‌ایکس (MGX) در سال ۲۰۲۴ با مشارکت مبادله و جی ۴۲ تأسیس شد و برخلاف ۴ مجموعه دیگر، فعالیت اصلی آن سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها و زیرساخت‌های فناوری است. این شرکت سه حوزه تراشه‌های پیشرفته، زیرساخت‌های دیجیتال و فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را در مرکز برنامه‌های خود قرار داده و تلاش می‌کند از طریق مشارکت با سرمایه‌گذاران بین‌المللی، در پروژه‌های بزرگ این صنعت حضور داشته باشد. دامنه فعالیت‌ ام‌جی‌ایکس تنها به امارات محدود نیست و بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌های آن به بازار آمریکای شمالی اختصاص دارد. این مجموعه همچنین از سهام‌داران خزنه دیتا سنترز است و از طریق سرمایه‌گذاری‌های خود با بخش زیرساختی صنعت هوش مصنوعی امارات ارتباط دارد.

ابعاد مالی فعالیت‌ ام‌جی‌ایکس نیز قابل توجه است. این شرکت در تیر ۲۰۲۶ اعلام کرد که نخستین صندوق سرمایه‌گذاری آن با مجموع تعهدات سرمایه‌ای ۴۹ میلیارد دلار بسته شده است؛ رقمی که از هدف اولیه ۴۵ میلیارد دلاری فراتر رفت.‌ ام‌جی‌ایکس همچنین در سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با اوپن‌ای‌آی و خرید مجموعه‌های بزرگ مراکز داده در آمریکا مشارکت داشته است. یکی از مهم‌ترین معاملات مرتبط با این شرکت، مشارکت در خرید Aligned Data Centers با ارزش سازمانی حدود ۴۰ میلیارد دلار بوده است. البته این مبالغ ارزش معاملات و تعهدات سرمایه‌گذاری هستند و نباید آن‌ها را با هزینه مستقیم ساخت مراکز داده در امارات یکسان دانست. اهمیت‌ ام‌جی‌ایکس بیش از هر چیز به نقش آن در تأمین منابع مالی و ایجاد ارتباط میان سرمایه اماراتی و پروژه‌های بزرگ جهانی هوش مصنوعی مربوط می‌شود.

اهمیت این ۵ شرکت در شرایط جنگ

بررسی فعالیت این ۵ مجموعه مشخص می‌کند که صنعت هوش مصنوعی امارات از بخش‌های متفاوت، اما مرتبط با یکدیگر تشکیل شده است. جی ۴۲ نقش محوری در توسعه و مدیریت کسب‌وکار‌های فناوری دارد، خزنه امکانات فیزیکی پردازش داده را فراهم می‌کند، پرِسایت و‌ ای‌آی‌کیو بر استفاده عملی از هوش مصنوعی در سازمان‌ها و صنایع تمرکز دارند و‌ ام‌جی‌ایکس سرمایه موردنیاز پروژه‌های بزرگ را تأمین می‌کند. این ساختار سبب شده برنامه‌های فناوری امارات تنها به یک صنعت محدود نباشند و با خدمات عمومی، تجارت، انرژی و سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی ارتباط پیدا کنند.

در شرایط جنگ و افزایش تهدید‌ها علیه زیرساخت‌های منطقه، اهمیت اقتصادی این مجموعه‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. مراکز داده و شبکه‌های ارتباطی به‌عنوان زیرساخت‌های فیزیکی، سامانه‌های نرم‌افزاری به‌عنوان ابزار ارائه خدمات و سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی به‌عنوان منابع تأمین مالی، هرکدام نقش متفاوتی در اقتصاد دیجیتال دارند. اختلال در فعالیت هر بخش می‌تواند متناسب با نوع خدمات آن، بر مشتریان، قرارداد‌های تجاری و برنامه‌های توسعه آینده تأثیر بگذارد. گستردگی این ارتباطات اقتصادی و فناوری، اهمیت حفظ پایداری زیرساخت‌های دیجیتال امارات را در شرایط افزایش تنش‌های منطقه‌ای دوچندان کرده است.

رشد این ۵ مجموعه بیانگر میزان سرمایه‌ای است که امارات برای تبدیل شدن به یکی از مراکز مهم هوش مصنوعی در منطقه اختصاص داده است. ادامه فعالیت و توسعه آن‌ها نیز به عواملی مانند ثبات اقتصادی، دسترسی پایدار به زیرساخت‌های ارتباطی و پردازشی و استمرار همکاری با شرکای بین‌المللی وابسته خواهد بود. همین جایگاه، بررسی مستقل هر یک از این شرکت‌ها را از منظر ساختار مالکیت، سرمایه‌گذاری‌ها، پروژه‌های بزرگ و نقش آن‌ها در اقتصاد فناوری امارات به موضوعی قابل توجه تبدیل می‌کند.

انتهای خبر/282612/