راز «انرژی جمعی» شبانه در خیابان‌ها؛ پاسخ روان‌شناسی اجتماعی چیست؟

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آگاه؛ در تحلیل رفتار‌های اجتماعی گاهی با پدیده‌هایی رو‌به‌رو می‌شویم که فراتر از تحلیل‌های رایج فردی است و ریشه در لایه‌های عمیق‌تر هویت جمعی یک ملت دارد. حضور گسترده مردم در خیابان‌ها و فضا‌های عمومی به ویژه در ساعات پایانی شب و در واکنش به رویداد‌های جاری از جمله این موارد است که نیازمند واکاوی از منظر جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی است. این حضور که اغلب در لحظات حساس و به نشانه همبستگی با ارکان کشور شکل می‌گیرد، نشان‌دهنده پیوندی ناگسستنی میان فرد و جامعه است که در بزنگاه‌ها خود را بروز می‌دهد. برای درک بهتر این انگیزه و چرایی شکل‌گیری این تجمعات خودجوش در ساعات غیرمعمول، با حجت‌الاسلام طاهر قلیزاده کارشناس خانواده گفت‌و‌گو کردیم که در ادامه می‌خوانیم:

فضای عمومی به‌عنوان امتداد فضای خصوصی

وی در ابتدای این گفت‌و‌گو با اشاره به اینکه هر رفتار جمعی معلول یک محرک درونی و بیرونی است، افزود: حضور مردم در خیابان‌ها را تنها یک کنش هیجانی کوتاه‌مدت نیست، بلکه در فرهنگ ایرانی، فضای عمومی به نوعی امتداد فضای خصوصی محسوب می‌شود و زمانی که جامعه با یک مسئله ملی یا تهدیدی خارجی رو‌به‌رو می‌شود، مردم به صورت ناخودآگاه احساس می‌کنند که خانه واقعی آنها و تمامیت جغرافیایی و هویت ملی‌شان مورد تهدید قرار گرفته است.

حجت‌الاسلام قلیزاده بیان داشت: وقتی این حس تعلق تقویت شود، زمان و ساعت دیگر معنای بازدارنده نخواهد داشت و افراد ترجیح می‌دهند در هر شرایطی کنار هم‌نوعان خود مشارکت‌کننده در سرنوشت کشور باشند.

نقش غیرت فرهنگی و نیاز به امنیت روانی

وی ضمن بررسی زیرساخت‌های فرهنگی این پدیده ادامه داد: غیرت ملی، دینی و ولایی حاکم بر زندگی ایرانیان باعث می‌شود که با فراخوان‌های محدود و غیررسمی نیز حتی در ساعات دیروقت شب، با سهولت شاهد حرکت‌های گسترده باشیم. 

این کارشناس مباحث اجتماعی اظهار داشت: مردم در این لحظات به دنبال یافتن پاسخی برای نیاز به امنیت روانی در پرتو انجام تکالیف انسانی خود هستند. حضور در میان جمعیتی که آرمان و دغدغه مشترکی دارند، نوعی بازتعریف قدرت جمعی در برابر چالش‌های پیش‌رو است.

خانواده؛ کانون شکل‌گیری تصمیم فردی

وی با اشاره به نقش نهاد‌های واسط گفت: اگرچه نقش خانواده در انتقال ارزش‌ها انکارناپذیر است، اما در چنین موقعیت‌هایی، خانواده بیشتر به عنوان یک واحد مشورتی عمل می‌کند. در واقع، تصمیم برای حضور در صحنه ابتدا در گفت‌و‌گو‌های کوچک درون خانه‌ها شکل می‌گیرد، اما هدف نهایی آن پیوستن به یک جریان بزرگ‌تر ملی است. 

حجت‌الاسلام قلیزاده تصریح کرد: اعضای خانواده با گفت‌و‌گو درباره اخبار و رویدادها، به یک درک مشترک می‌رسند و همین آگاهی است که آنها را مجاب می‌کند تا به عنوان بخشی از پیکره جامعه در فضای عمومی حاضر شوند. در این نگاه، خانواده بستری برای آگاهی‌بخشی است که در نهایت منجر به یک کنش اجتماعی منسجم می‌شود.

هویت ملی و سازوکار دفاع جمعی

وی با اشاره به مفهوم «هویت ملی» و «دفاع جمعی» افزود: در تاریخ طولانی ایران، هرگاه فشار‌ها یا تهدیدات خارجی به اوج خود رسیده، نوعی انسجام ملی خودجوش ایجاد شده است. این انسجام باعث می‌شود که تفاوت‌های سلیقه‌ای و فرهنگی میان مردم کمرنگ شده و یک هدف واحد، یعنی حفظ کیان کشور و دفاع از ارزش‌های دینی، در اولویت قرار گیرد. 

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: حضور در نیمه‌شب پیامی مستقیم دارد؛ اینکه هوشیاری جامعه محدود به زمان خاصی نیست و مردم در هر ساعتی آماده‌اند تا حمایت خود را از منافع ملی و مذهبی نشان دهند. این رفتار، فراتر از یک شعار، یک واقعیت میدانی است که نشان‌دهنده عمق نفوذ آرمان‌های ملی در لایه‌های مختلف مردم است.

نقش رسانه‌های نوین در تحریک همدلی

وی همچنین به تأثیر رسانه‌های نوین و سرعت انتقال اطلاعات در شکل‌گیری این تجمعات اشاره کرد و ادامه داد: امروزه مردم لحظه به لحظه در جریان وقایع قرار می‌گیرند و این آگاهی بی‌واسطه، واکنش‌های سریع را به دنبال دارد. 

حجت‌الاسلام قلیزاده بیان داشت: وقتی فرد در رسانه می‌بیند که هموطنانش در نقطه‌ای دیگر به خیابان آمده‌اند یا با تهدیدی مواجه هستند، نوعی حس همدلی و هم‌سرنوشتی در او بیدار می‌شود. این ارتباطات رسانه‌ای باعث شده است که فاصله‌ها برداشته شود و فرد با توجه به تأکید سران کشور و آگاهن که جان خودشان را در این راه گذاشته‌اند، احساس کند که حضور فیزیکی او در خیابان، قطعه‌ای از یک پازل بزرگ ملی است که بدون او ناقص می‌ماند. این احساس تأثیرگذاری، محرک قدرتمندی برای ترک خانه و حضور در فضای پرشور جمعی است.

مانور وحدت و تقویت پشت‌گرمی اجتماعی

وی گفت: این حضور در واقع نوعی مانور وحدت است که پیش از آنکه پیامی برای خارج داشته باشد، پیامی برای داخل دارد و آن همبستگی و پشت‌گرمی به یکدیگر است. او بر این نکته تأکید کرد که وقتی مردم می‌بینند حتی در نیمه‌شب تنها نیستند، باورشان به مسیر و اهداف کشور تقویت می‌شود.

حضور مردم؛ نشانه پویایی یک جامعه زنده

این کارشناس خانواده با بیان اینکه این رفتار‌ها بخشی از پویایی یک جامعه زنده است، ابراز داشت: جامعه‌ای که نسبت به وقایع پیرامون خود حساس است و برای نشان دادن این حساسیت، سختی حضور در خیابان در ساعات استراحت را به جان می‌خرد، جامعه‌ای است که آینده خود را با اراده خویش پیوند زده است.

وی افزود: این پدیده را باید به عنوان یک سرمایه اجتماعی بزرگ نگریست؛ سرمایه‌ای که ریشه در پیوند‌های عاطفی، فرهنگی و ملی و مذهبی دارد و نشان‌دهنده این واقعیت است که مردم ایران در دفاع از آرمان‌های خود، مرزی میان روز و شب نمی‌شناسند و همواره آماده‌اند تا در کنار یکدیگر، تصویری از اتحاد و پایداری را به نمایش بگذارند.

انتهای خبر/241830/