خلیج فارس در کانون معادلات حمل‌ونقل جهانی/ تاب‌آوری اقتصاد دریامحور با مدیریت در تنگه هرمز

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ خلیج فارس همواره در فضای عمومی و رسانه ای و حتی مخافل تخصصی کشور به عنوان ظرفیتی بی بدیل در زیر سایه ایران اسلامی مطرح بود اما پس از وقوع جنگ رمضان اهمیت این موقعیت بیش از پیش مشخص شد. امروز با شکست ایالات متحده و متحدانش در خلیج فارس آینده این پتانسیل عظیم محل سوال است. همچنین در پی آتش افروزی آمریکا در آبراه هرمز و خلیج فارس نظام اقتصادی جهان دچار تحولی عظیم شد و وابستگی جهان به خلیجی که در سایه قدرتمندی ایران اسلامی اداره می شود بار دیگر نمایان شد. حال سوال اینجاست برای آینده ایران مسلح به قدرت عظیم خلیج فارس باید امروز چه کنیم؟ 

در همین رابطه علی ضیائی، مدیر اندیشکده حمل‌ونقل ایران، با تأکید بر اینکه اهمیت خلیج فارس در شریان‌های حمل‌ونقل جهانی موضوعی تثبیت‌شده و غیرقابل انکار است، به خبرنگار اقتصادی آگاه گفت: جایگاه تنگه هرمز نیز طی یک قرن اخیر به‌ویژه تثبیت شده، اما در شرایط کنونی، به دلیل تحولات جاری، حاکمیت ایران بر این گذرگاه راهبردی در حال تحولی عمیق است.

وی افزود: وضعیت فعلی منطقه، وضعیتی سیال و در حال تغییر است و قضاوت نهایی در خصوص تثبیت این حاکمیت، مستلزم عبور از شرایط تنش‌آلود کنونی و مقاومتی جانانه تا عقب نشینی کامل دشمن است و با وقوع عقب نشینی دشمن در چنین شرایطی می‌توان مقایسه دقیق‌تری میان موقعیت ایران در تنگه هرمز و نمونه‌هایی نظیر حاکمیت مصر بر کانال سوئز انجام داد.

توازن شکننده و شکل‌گیری محاصره‌های متقابل در منطقه

مدیر اندیشکده حمل‌ونقل ایران در ادامه با اشاره به وضعیت میدانی منطقه تصریح کرد: در حال حاضر نوعی توازن شکننده در محدوده خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عرب شکل گرفته و می‌توان از وجود دو محاصره تقریباً سخن گفت اما باید توجه هم اکنون ایران دست برتر در این مدیریت تنگه هرمز و به دنبال آن تنگه هرمز را در اختیار دارد. 

وی توضیح داد: از یک سو، ایران محدودیت‌هایی را بر تردد در تنگه هرمز اعمال کرده که نسبت به محاصره ای که آمریکا ادعای آن را دارد از استحکام بیشتری برخوردار بوده و عبور کشتی‌ها از این مسیر را به‌طور قابل توجهی کاهش داده است. از سوی دیگر، ایالات متحده نیز با ایجاد لایه‌هایی از محدودیت، تلاش کرده تردد‌های حمل‌ونقل مرتبط با ایران را تحت فشار قرار دهد.

ضیائی تأکید کرد: این وضعیت هنوز به نقطه تثبیت نرسیده و ماهیت آن کاملاً سیال است؛ از این رو، هرگونه تحلیل قطعی در این مقطع زمانی، زودهنگام خواهد بود اما می توان از همین امروز گفت که ایران قدرتی عظیم را که پیش از این هویدا نبود در اختیار گرفته است. 

احتمال گسترش دامنه تنش‌ها به سایر گلوگاه‌های راهبردی

وی با بیان اینکه تحولات اخیر را نمی‌توان پایان‌یافته تلقی کرد، اظهار داشت: جنگ عملاً به پایان نرسیده و باید انتظار رخداد‌های بیشتری را داشت؛ از جمله در تنگه هرمز و حتی سایر تنگه‌های مهم بین‌المللی؛ و در صورتی که الگوی رخ‌داده در تنگه هرمز طی ماه‌های اخیر، در گذرگاه‌هایی مانند باب‌المندب نیز تکرار شود، این امر می‌تواند به تغییر توازن قوا در سطح منطقه و حتی فراتر از آن منجر شود و وزن ژئوپلیتیکی ایران را افزایش دهد.

تاب‌آوری متفاوت بازیگران و مزیت نسبی ایران در جنگ فرسایشی

ضیائی در بخش دیگری از سخنان خود، با بررسی سناریوی تداوم تنش‌ها، به موضوع تاب‌آوری اقتصادی کشور‌ها پرداخت و گفت: ایران طی سال‌های گذشته، به‌ویژه در مواجهه با تحریم‌ها، تجربه‌های متعددی در حوزه تاب‌آوری اقتصادی کسب کرده است؛ تجربه‌ای که بسیاری از کشور‌های دیگر، به‌خصوص در اروپا، از آن بی‌بهره‌اند.

وی افزود: کشور‌های غربی در دو دهه اخیر، تنها با بحران‌هایی نظیر همه‌گیری کرونا و جنگ روسیه و اوکراین مواجه بوده‌اند و این تحولات اخیر، سومین شوک جدی برای آنها محسوب می‌شود. در نتیجه، ظرفیت تحمل آنها در برابر تنش‌های طولانی‌مدت، محدودتر از ایران ارزیابی می‌شود و بدیهی است که با این شرایط اروپایی ها و آمریکایی دیگر توان مقابله و مقاومت در برابر اراده ایران در دفاع از خود در خلیج فارس را ندارند. 

این کارشناس ادامه داد: از سوی دیگر، شواهد نشان می‌دهد که ایالات متحده تمایل چندانی به طولانی شدن وضعیت موجود ندارد و تلاش می‌کند هرچه سریع‌تر به یک نتیجه مشخص دست یابد، چرا که استمرار این شرایط را در تضاد با جایگاه ابرقدرتی خود می‌بیند.

وی تشریح کرد: بر این اساس، می‌توان گفت که عامل زمان، در صورت تداوم شرایط فعلی، می‌تواند به نفع ایران عمل کند، هرچند که هر دو طرف در این فرآیند متحمل هزینه خواهند شد.

پیامد‌های گسترده برای اقتصاد جهانی و بازار‌های حمل‌ونقل

ضیائی با اشاره به اثرات احتمالی ادامه تنش‌ها بر اقتصاد جهانی تصریح کرد: مهم‌ترین پیامد‌ها به‌طور مستقیم به تحولات خلیج فارس به کل جهان بازمی‌گردد و نمی‌توان آن را صرفاً به تنگه هرمز و کشورهای اطراف آن یا طرف های درگیر نبرد محدود کرد، چرا که کل این منطقه به‌عنوان یک مجموعه به‌هم‌پیوسته درگیر این تحولات است.

وی افزود: اختلال در این منطقه می‌تواند زنجیره‌های تأمین جهانی، بازار انرژی و مسیر‌های اصلی حمل‌ونقل بین‌المللی را با چالش مواجه کند و منجر به افزایش نوسانات و تنش در بازار‌های جهانی شود. 

انتهای خبر/246237/