بگیر و ببند‌های فضای مجازی برای نوجوانان اروپایی از کجا شروع شد؟

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ یکی از پرونده‌هایی که بحث درباره خطرات شبکه‌های اجتماعی برای نوجوانان را در بریتانیا جدی‌تر کرد، مرگ «مالی راسل»، دختر ۱۴ساله‌ای بود که در سال ۲۰۱۷ جان خود را از دست داد. خانواده او پس از مرگش متوجه شدند که مالی با حجم زیادی از محتوای مرتبط با خودکشی، خودآزاری و افسردگی در فضای مجازی مواجه شده بود.

بنیاد مالی رز راه‌اندازی شد

«ایان راسل»، پدر مالی، پس از این اتفاق فعالیت گسترده‌ای را برای افزایش ایمنی کودکان در فضای آنلاین آغاز کرد. او در سال ۲۰۱۸ بنیاد «مالی رز» را به یاد دخترش راه‌اندازی کرد تا برای پیشگیری از خودکشی، بهبود ایمنی آنلاین و پاسخ‌گوکردن شرکت‌های فناوری تلاش کند.

این بنیاد در سال‌های بعد به یکی از انجمن‌های شناخته‌شده در بحث حفاظت از کودکان در فضای مجازی تبدیل شد. ایان راسل بار‌ها خواستار اصلاح سازوکار شبکه‌های اجتماعی و جلوگیری از انتشار محتوای آسیب‌زا برای نوجوانان شده است. او با همه شکل‌های ممنوعیت سنی موافق نیست و درباره این رویکرد نیز انتقاد‌هایی مطرح کرده است. راسل معتقد است ممنوعیت دسترسی به‌تنهایی نمی‌تواند جای اصلاح ساختار پلتفرم‌ها و پاسخ‌گویی شرکت‌های فناوری را بگیرد.

ایان راسل و دخترش مالی راسل

هفت خانواده فرانسوی در برابر تیک‌تاک

در فرانسه نیز گروهی از خانواده‌ها مسیر قضایی را برای پیگیری مسئولیت شرکت‌های فناوری انتخاب کرده‌اند. در نوامبر ۲۰۲۴، هفت خانواده فرانسوی از تیک‌تاک شکایت کردند و مدعی شدند که محتوای آسیب‌زا و سازوکار‌های این پلتفرم به سلامت روان فرزندانشان صدمه زده است. دو نفر از نوجوانان این خانواده‌ها در ۱۵سالگی خودکشی کرده بودند.

این چند خانواده به در دسترس بودن محتواهایی مرتبط با خودکشی، خودآزاری و اختلالات غذا خوردن و همچنین شیوه پیشنهاد و انتشار آنها اعتراض داشتند. آگاهن معتقد بودند الگوریتم‌ تیک‌تاک ممکن است کاربران آسیب‌پذیر را بار‌ها در معرض محتوایی قرار دهد که وضعیت روانی‌شان را بدتر می‌کند.

این خانواده‌ها با کمک یک وکیل فرانسوی، گروهی با نام «آلگوس ویکتیما» تشکیل دادند و شکایت مشترکی را علیه تیک‌تاک پیش بردند. هدف آگاهن این بود که نقش طراحی پلتفرم و نحوه مدیریت محتوای آسیب‌زا در پرونده‌های فرزندانشان بررسی شود و شرکت در برابر خطر‌هایی که متوجه کاربران کم‌سن است، پاسخ‌گو باشد.

انجمن‌های والدین معترض چگونه موضوع را به مطالبه عمومی تبدیل کردند؟

بنیاد مالی رز بر افزایش ایمنی کودکان در فضای آنلاین، پیشگیری از خودکشی و اصلاح سیاست‌های شرکت‌های فناوری تمرکز دارد. این بنیاد در بحث‌های عمومی و سیاست‌گذاری مشارکت کرده و از دولت‌ها خواسته است خطر‌های ناشی از محتوای آسیب‌زا را جدی‌تر بگیرند. فعالیت‌های آن همچنین به بررسی این موضوع می‌پردازد که آیا قوانین موجود توانسته‌اند میزان مواجهه نوجوانان با محتوای خطرناک را کاهش دهند یا خیر.

در فرانسه، آلگوس ویکتیما با گردهم‌آوردن خانواده‌هایی که تجربه‌های مشابهی داشته‌اند، امکان پیگیری مشترک قضایی را فراهم کرد. این گروه با طرح شکایت علیه تیک‌تاک تلاش کرد مسئولیت پلتفرم در قبال محتوای آسیب‌زا و عملکرد الگوریتم‌های آن را به موضوع رسیدگی قضایی تبدیل کند.

در بریتانیا نیز کارزار‌های مرتبط با حفاظت از کودکان در فضای مجازی، از جمله مطالبه‌های خانواده‌های داغ‌دیده و گروه‌های مدنی، فشار بر دولت را افزایش داده‌اند. انجام این فعالیت‌ها باعث شد بررسی مسئله سن مناسب استفاده از شبکه‌های اجتماعی، مسئولیت والدین و وظایف شرکت‌های فناوری در سطحی گسترده‌تر دنبال شود.

دولت‌ها چه اقداماتی انجام داده‌اند؟

در اروپا هنوز سیاست یکدستی درباره ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی برای نوجوانان وجود ندارد. با این حال، چند کشور محدودیت سنی را به‌عنوان یکی از راهکار‌های حفاظت از کودکان مطرح کرده‌اند.

دولت بریتانیا در ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد قصد دارد دسترسی افراد زیر ۱۶ سال به شبکه‌های اجتماعی را ممنوع کند. بر اساس برنامه اعلام‌شده، پلتفرم‌هایی مانند تیک‌تاک، اینستاگرام، فیس‌بوک، اسنپ‌چت، یوتیوب و ایکس مشمول این محدودیت خواهند شد. دولت همچنین قصد دارد امکان پخش زنده و ارتباط کودکان زیر ۱۶ سال با افراد ناشناس را در پلتفرم‌های آنلاین محدود کند. اجرای این برنامه به تدوین مقررات و طی مراحل قانونی نیاز دارد و دولت زمان اجرای آن را برای اوایل ۲۰۲۷ پیش‌بینی کرده است.

دولت بریتانیا اعلام کرده است که این تصمیم پس از مشورت عمومی گسترده و بررسی دیدگاه والدین، کودکان، معلمان، متخصصان و خانواده‌های داغ‌دیده اتخاذ شده است. بر اساس پاسخ‌های این مشورت، بخش بزرگی از والدین از ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال حمایت کرده‌اند.

نروژ نیز در اکتبر ۲۰۲۶ از برنامه خود برای ممنوعیت دسترسی کودکان زیر ۱۶ سال به شبکه‌های اجتماعی خبر داد. دولت این کشور قصد دارد لایحه مربوط را تا پایان سال به پارلمان ارائه کند. این برنامه بر احراز سن کاربران و مقابله با محتوای آسیب‌زا و قابلیت‌های اعتیادآور تمرکز دارد. 

البته هنوز دولت‌های اروپایی درباره راهکار‌های دیگری مانند احراز سن کاربران، محدودکردن قابلیت‌های اعتیادآور و افزایش مسئولیت شرکت‌های فناوری نیز بحث می‌کنند. در نتیجه، نمی‌توان گفت همه کشور‌های اروپا استفاده نوجوانان از شبکه‌های اجتماعی را ممنوع کرده‌اند؛ رویکرد کشور‌ها و مرحله قانونی هر طرح با یکدیگر تفاوت دارد.

اتحادیه اروپا شرکت‌ها را برای پاسخ‌گویی فراخوانده است

در کنار سیاست‌های ملی، اتحادیه اروپا نیز از مسیر قانون‌گذاری و نظارت بر شرکت‌های فناوری وارد عمل شده است. قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا شرکت‌های بزرگ آنلاین را ملزم می‌کند خطر‌های نظام‌مند خدمات خود را شناسایی کنند و برای کاهش آسیب‌های احتمالی، به‌ویژه برای کودکان و نوجوانان، اقدام‌های مؤثر در نظر بگیرند.

کمیسیون اروپا در فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد بررسی‌های اولیه این نهاد نشان می‌دهد طراحی تیک‌تاک ممکن است با الزامات این قانون مغایرت داشته باشد. قابلیت اسکرول بی‌پایان، پخش خودکار ویدئوها، اعلان‌های پی‌درپی و سامانه پیشنهاد محتوای شخصی‌سازی‌شده (For you page) از جمله مواردی است که کمیسیون درباره تأثیر آنها بر سلامت جسمی و روانی کاربران ابراز نگرانی کرد. با توجه به ارزیابی اولیه این نهاد، ابزار‌های مدیریت زمان استفاده و کنترل والدین نیز برای کاهش این خطر‌ها کافی نیست.

کمیسیون اروپا در ژوئیه ۲۰۲۶ نیز یافته‌های اولیه‌ای درباره تنظیمات ایمنی حساب‌های کاربران کم‌سن در تیک‌تاک منتشر کرد. بر اساس این یافته‌ها، امکان عمومی‌کردن حساب نوجوانان و نمایش محتوای آن به طیف گسترده‌ای از کاربران می‌تواند خطر‌هایی برای حریم خصوصی و امنیت‌شان ایجاد کند.

این نهاد در همان سال طراحی اینستاگرام و فیس‌بوک را نیز از نظر قابلیت‌های اعتیادآور بررسی کرد و درباره رعایت الزامات قانونی از سوی شرکت متا یافته‌های اولیه‌ای منتشر کرد.

پاسخ غول‌های فناوری

شرکت‌های فناوری در سال‌های اخیر ابزار‌هایی مانند کنترل والدین، محدودیت زمانی استفاده، تنظیمات حریم خصوصی و امکان گزارش محتوای نامناسب را در اختیار کاربران قرار داده‌اند، اما آیا این اقدامات کافی است؟

بررسی‌های کمیسیون اروپا نشان می‌دهد که دست‌کم در خصوص تیک‌تاک، برخی ابزار‌های فعلی برای کاهش خطر‌های ناشی از استفاده افراطی از پلتفرم کافی به نظر نمی‌رسد. این نهاد از شرکت خواسته است تغییراتی در طراحی خدمات خود ایجاد کند و برای کاهش استفاده اجباری و مواجهه نوجوانان با خطر‌های احتمالی، اقدام‌های مؤثرتری در نظر بگیرد.

در پرونده خانواده‌های فرانسوی نیز یکی از محور‌های اصلی شکایت، مسئولیت تیک‌تاک در قبال محتوایی بود که الگوریتم‌ به کاربران پیشنهاد می‌کند. این خانواده‌ها خواستار بررسی این مسئله هستند که آیا شرکت در شناسایی خطر‌ها و جلوگیری از مواجهه مکرر کاربران آسیب‌پذیر با محتوای زیان‌بار، به اندازه کافی اقدام کرده است یا خیر.

آیا ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی راه‌حل نهایی است؟

ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال، با وجود حمایت خانواده‌های بسیاری، با انتقاد‌هایی نیز روبه‌رو شده است. برخی فعالان حوزه ایمنی آنلاین معتقدند که محدودیت سنی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلاتی مانند انتشار محتوای آسیب‌زا، طراحی اعتیادآور پلتفرم‌ها و ضعف سازوکار‌های نظارتی را برطرف کند.

ایان راسل، پدر مالی راسل، نیز از جمله افرادی است که درباره اتکای بیش از اندازه به ممنوعیت سنی هشدار داده است. از نگاه او، دولت‌ها باید شرکت‌های فناوری را به اصلاح ساختار خدمات خود وادار کنند و نگذارند مسئولیت حفاظت از کودکان فقط بر دوش والدین قرار بگیرد.

از سوی دیگر، خانواده‌هایی که فرزندانشان آسیب دیده‌اند، خواهان اقدام سریع‌تر دولت‌ها هستند. آگاهن معتقدند تا زمانی که شرکت‌ها برای کاهش خطر‌های ناشی از طراحی پلتفرم‌ها و انتشار محتوای آسیب‌زا مسئولیت مؤثری نپذیرند، نوجوانان همچنان در معرض این خطر‌ها قرار خواهند داشت.

انتهای خبر/284202/