تکرار الگوی رسانه‌ای غرب: القای فروپاشی اقتصاد ایران/ واقعیت داستان چیست؟

به گزارش خبرگزاری آگاه؛ بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی ایران می‌گذرد و در این بازه زمانی، کشور با طیفی متنوع از بحران‌ها، فشار‌های خارجی، تحریم‌های اقتصادی، جنگ نظامی، ناآرامی‌های اجتماعی و همه‌گیری‌های جهانی مواجه بوده است. در تمام این مقاطع، یک الگوی ثابت در رفتار رسانه‌های معاند، جریان‌های ضدانقلاب و برخی دولت‌های غربی به‌وضوح قابل مشاهده است، القای قریب‌الوقوع بودن فروپاشی اقتصادی، بروز قحطی، کمبود گسترده کالا‌های اساسی و ناتوانی ساختار اقتصادی کشور در تأمین نیاز‌های اولیه مردم که برای القای آن از هچ تلاشی فروگذار نمی کنند.  

این روایت، اگرچه با ادبیات و ابزار‌های رسانه‌ای متنوعی بازتولید شده، اما در عمل و در آزمون واقعیت‌های میدانی، بار‌ها و بار‌ها نادرستی آن آشکار شده است. این گزارش تلاش می‌کند با رویکردی اقتصادی و تحلیلی، این الگوی دروغ‌پردازی را از ابتدای انقلاب اسلامی تا مقاطع مهمی همچون جنگ تحمیلی، حوادث سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، شیوع کرونا و وقایع سال ۱۴۰۴ بررسی کرده و فاصله میان تصویر رسانه‌ای و واقعیت اقتصادی ایران را تبیین کند.

انقلاب اسلامی و نخستین پیش‌بینی‌های شکست اقتصادی

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، بخش قابل توجهی از رسانه‌های غربی و محافل سیاسی وابسته، آینده اقتصادی ایران را تیره و تار ترسیم کردند. خروج مستشاران خارجی، قطع وابستگی به نظام اقتصادی غرب و تغییر ساختار‌های حاکمیتی، از نگاه آگاهن به معنای فروپاشی سریع اقتصاد ایران بود. ادعا می‌شد که کشور بدون اتکا به غرب، قادر به اداره صنایع نفت، تأمین کالا‌های اساسی و حفظ ثبات اقتصادی نخواهد بود.

اما واقعیت مسیر دیگری را نشان داد. اگرچه اقتصاد ایران در سال‌های ابتدایی انقلاب با چالش‌هایی نظیر کاهش درآمد‌های ارزی و بازسازی ساختار‌ها مواجه شد، اما نظام توزیع کالا‌های اساسی، سیاست‌های حمایتی و شکل‌گیری نهاد‌های انقلابی، مانع از بروز قحطی یا کمبود فراگیر شد. تجربه دهه نخست انقلاب نشان داد که اقتصاد ایران، علی‌رغم فشارها، توان سازگاری و بازآرایی دارد.

جنگ تحمیلی؛ آزمون بزرگ تاب‌آوری اقتصادی

با آغاز جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران در سال ۱۳۵۹، موج جدیدی از فضاسازی رسانه‌ای آغاز شد. رسانه‌های معاند با تمرکز بر تخریب زیرساخت‌ها، کاهش صادرات نفت و محاصره اقتصادی، از فروپاشی قریب‌الوقوع اقتصاد ایران سخن می‌گفتند. پیش‌بینی قحطی گسترده، ناتوانی دولت در تأمین نیاز‌های مردم و فروپاشی نظام توزیع کالا، محور اصلی این روایت‌ها بود.

در عمل اما، اقتصاد جنگی ایران با تکیه بر سیاست کوپنی، مدیریت مصرف، حمایت از تولید داخلی و بسیج منابع، توانست نیاز‌های اساسی جامعه را تأمین کند. اگرچه سطح رفاه کاهش یافت و فشار معیشتی وجود داشت، اما نه‌تنها قحطی رخ نداد، بلکه صنایع داخلی در بسیاری از حوزه‌ها به خودکفایی نسبی دست یافتند. این تجربه، یکی از بارزترین نمونه‌های ناکامی روایت‌های بحران‌ساز رسانه‌های معاند بود.

دهه‌های پس از جنگ و استمرار روایت کمبود

پس از پایان جنگ و آغاز دوره بازسازی، هرگونه نوسان اقتصادی، افزایش تورم یا تغییر در سیاست‌های اقتصادی، مجدداً به‌عنوان نشانه‌ای از بحران ساختاری  ایران بازنمایی شد. در حالی که اقتصاد ایران، مانند بسیاری از اقتصاد‌های در حال توسعه، با چالش‌های طبیعی رشد و اصلاح ساختار مواجه بود، رسانه‌های معاند تلاش کردند این چالش‌ها را به بن‌بست و ناکارآمدی مطلق تعبیر کنند.

حوادث سال ۱۳۸۸؛ سیاست‌زدگی تحلیل‌های اقتصادی

در جریان حوادث سال ۱۳۸۸، بار دیگر روایت کمبود کالا، فرار سرمایه و فلج شدن اقتصاد ایران در دستور کار رسانه‌های خارجی قرار گرفت. تحلیل‌هایی منتشر شد که از توقف چرخه تولید و ناتوانی دولت در اداره کشور سخن می‌گفت. با این حال، شاخص‌های اقتصادی، تداوم فعالیت بازار‌ها و ثبات نسبی زنجیره تأمین کالا‌های اساسی، نشان داد که این تحلیل‌ها بیش از آنکه اقتصادی باشند، سیاسی و هدفمند بودند.

سال ۱۳۹۸؛ اعتراضات اجتماعی و سناریوی تکراری قحطی

در حوادث اجتماعی سال ۱۳۹۸ نیز، هم‌زمان با افزایش فشار تحریم‌ها، ادعای فروپاشی اقتصادی با شدت بیشتری مطرح شد. برخی رسانه‌ها از کمبود گسترده سوخت، مواد غذایی و حتی نان سخن گفتند. این در حالی بود که مدیریت ذخایر استراتژیک، استمرار واردات کالا‌های اساسی و سازوکار‌های حمایتی، مانع تحقق این سناریو‌ها شد. تجربه این مقطع نیز نشان داد که اقتصاد ایران، حتی تحت فشار هم‌زمان تحریم و ناآرامی، از حداقل‌های پایداری برخوردار است.

حوادث سال ۱۴۰۱؛ جنگ روایت‌ها و اقتصاد

در سال ۱۴۰۱، با بروز ناآرامی‌های اجتماعی، تمرکز رسانه‌های معاند بر القای فلج شدن کامل اقتصاد  افزایش یافت. ادعا‌هایی درباره تعطیلی سراسری صنایع، توقف صادرات و فروپاشی شبکه بانکی مطرح شد. اما آمار‌های رسمی و شواهد میدانی نشان داد که فعالیت اقتصادی کشور، حتی با اختلالات مقطعی مواجه نشد و زنجیره تولید و توزیع همچنان فعال باقی ماند.

شیوع کرونا؛ پیش‌بینی فاجعه‌ای که محقق نشد

همه‌گیری کرونا یکی از جدی‌ترین بحران‌های جهانی قرن اخیر بود. در این مقطع نیز برخی رسانه‌ها مدعی شدند که ایران به‌دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌ها، با کمبود شدید کالا‌های اساسی، دارو و مواد غذایی مواجه خواهد شد. این در حالی است که توسعه تولید داخلی اقلام بهداشتی، مدیریت واردات دارو و سیاست‌های حمایتی، مانع از تحقق این پیش‌بینی‌ها شد. تجربه کرونا بار دیگر نشان داد که روایت‌های مبتنی بر فروپاشی، بیش از آنکه بر داده‌های اقتصادی استوار باشند، بر اهداف سیاسی تکیه دارند.

روایت مجاهدت های اقتصادی کشور در وحتشناک ترین شرایط که حتی کشورهای پیشرفته ای مانند انگلیس را به زانو در آورده بود یکی از حماسی ترین و غرورآفرین ترین روایت های قرن اخیر است. روایتی که در آن مردمی داغدار و صنایعی وحشت زده با تمام توان برای کمک به هموطنان خود پای کار آمده بودند و ناب ترین صحنه های تامین مایحتاج عمومی و بهداشتی را در به نمایش گذارد. 

وقایع سال ۱۴۰۴؛ تکرار یک سناریوی فرسوده

در وقایع سال ۱۴۰۴ نیز، همان الگوی آشنا تکرار شد. فضاسازی رسانه‌ای درباره کمبود گسترده، بحران معیشتی فراگیر و ناتوانی دولت در کنترل بازار، بار دیگر در دستور کار قرار گرفت. با این حال، استمرار تأمین کالا‌های اساسی، ثبات نسبی بازار و تداوم فعالیت‌های اقتصادی، نشان داد که این سناریو نیز از پشتوانه واقعی برخوردار نیست.

 فاصله روایت و واقعیت

مرور تاریخی بحران‌های چهار دهه گذشته نشان می‌دهد که ادعای بروز قحطی و فروپاشی اقتصادی در ایران، به یک ابزار ثابت در جنگ روانی و رسانه‌ای علیه کشور تبدیل شده است. این ادعاها، اگرچه در کوتاه‌مدت می‌توانند نگرانی‌هایی در افکار عمومی ایجاد کنند، اما در بلندمدت با واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی ایران هم‌خوانی ندارند.

اقتصاد ایران بدون تردید با چالش‌هایی جدی مواجه است، اما تجربه نشان داده که از سطحی قابل قبول از تاب‌آوری، انعطاف‌پذیری و ظرفیت مدیریت بحران برخوردار است. تکرار پیش‌بینی‌های نادرست در طول دهه‌ها، بیش از هر چیز، اعتبار رسانه‌های معاند و تحلیل‌های سیاسی‌زده آگاهن را زیر سؤال برده و نشان داده است که روایت بحران لزوماً به معنای واقعیت بحران نیست.

انتهای خبر/221116/